PHASELIS

New Funerary Inscriptions from the Territorium of Laodikeia Katakekaumene

Phaselis_Journal — Mon, 25 May 2026 12:59:32 +0000

Laodikeia Katakekaumene Territorium’undan Yeni Mezar Yazıtları

FERİT BAZ
_{https://orcid.org/0000-0003-0090-1004}

MUSTAFA TURAN KAVAL
_{https://orcid.org/0009-0005-4880-6171}

MUHAMMET YILMAZ
_{https://orcid.org/0009-0003-6955-3877}

PHASELIS XII (2026) 75-89
DOI: 10.5281/zenodo.20159024
Geliş Tarihi: 03.02.2026 | Kabul Tarihi: 27.04.2026
Elektronik Yayın Tarihi: 14.05.2026

PDF İndir

PDF Görüntüle

Referanslar

Abstract: This study presents nine Greek funerary inscriptions identified during the 2025 epigraphic surveys conducted within the territorium of Laodikeia Katakekaumene (modern Ladik). Of these finds, seven are editio princeps, providing new primary data for the region’s epigraphic corpus, while two previously published inscriptions are re-evaluated. The epigraphic material was recovered from various sites within the city’s territorium, with the findspots distributed across the modern settlements of Bahçesaray (3), Özkent (3), Yenicekaya (1), Biçer (1) and Kınık (1). A systematic analysis of the onomastic data reveals a diverse demographic fabric, characterized by a synthesis of indigenous Anatolian, Iranian, Hellenic, and Roman personal names. These findings not only enrich the known onomasticon of Lykaonia but also offer significant insights into the social stratification and cultural identity of Laodikeia Katakekaumene during the Roman Imperial Period.

Keywords: Lykaonia, Laodikeia Katakekaumene, Onomastics, Funerary Inscriptions, Roman Imperial Period.

Top

Öz: Bu çalışma, Laodikeia Katakekaumene (günümüz Ladik) kenti territorium’u içerisinde gerçekleştirilen 2025 yılı epigrafik yüzey araştırmalarında tespit edilen dokuz adet Hellence mezar yazıtını sunmaktadır. Bu buluntuların yedisi literatüre ilk kez kazandırılan editio princeps niteliğindeki metinler olup bölgenin epigrafik korpusu için yeni birer birincil veri teşkil ederken, daha önce yayımlanmış olan iki yazıt ise yeniden değerlendirilmektedir. Kentin territorium’u dahilindeki çeşitli mevkilerde tespit edilen epigrafik buluntular; Bahçesaray (3), Özkent (3), Yenicekaya (1), Biçer (1) ve Kınık (1) modern yerleşim alanlarından gelmektedir. Onomastik verilerin sistematik analizi; yerel Anadolu, İran, Hellen ve Roma şahıs isimlerinin sentezinden oluşan heterojen bir demografik yapıyı ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, yalnızca Lykaonia Bölgesi’nin bilinen onomastikon’unu zenginleştirmekle kalmamakta, aynı zamanda Roma İmparatorluk Dönemi’nde Laodikeia Katakekaumene’nin sosyal tabakalaşması ve kültürel kimliği üzerine önemli çıkarımlar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Lykaonia, Laodikeia Katakekaumene, Onomastik, Mezar Yazıtları, Roma İmparatorluk Dönemi

Arslan M. 2004, Galater: Die vergessenen Kelten. Bad Scheissen.

Arslanbaba R. H. 2024, “Kilikier in der römischen Armee der Kaiserzeit”. Philia 10, 12-23.

Ayteş-Canevello S. 2015, “Şifaverici Azize Thecla: Mucizeleri ve Olbalı Çocuk”. Seleucia ad Calycadnum 5, 185-196.

Barnes T. D. 1982, The New Empire of Diocletian and Constantine. Cambridge.

Baz F. 2012, “Galatia Eyaletinin Roma Devlet Teşkilatı İçerisindeki Yönetimine İlişkin Gözlemler”. Ed. Y. Kurt, Tarihte Ankara Uluslararası Sempozyumu Bildiriler. Ankara, 577-598.

Bean G. E. & Mitford T. B. 1970, Journeys in Rough Cilicia 1964-1968. Vienna.

Belke K. & Restle, M. 1984, Tabula Imperii Byzantini, Band IV: Galatien und Lykaonien. Vienna.

Belke K. & Mersisch, N. 1990, Tabula Imperii Byzantini, Band VII: Phrygien und Pisidien. Vienna.

Broughton T. R. S. 1938, “Roman Asia”. Ed. T. Frank, An Economic Survey of Ancient Rome. Vol. 4. Baltimore, 499-918.

CIG Ed. Boeckh A. 1828-1877, Corpus Inscriptionum Graecarum. Vol. 4. Berlin.

Cohen G. M. 1995, The Hellenistic Settlements in Europe, the Islands, and Asia Minor. Berkeley, Los Angeles.

Corsten T. 2010, “Names in -ΙΑΝΟΣ in Asia Minor. A preliminary study”. Eds. R. W. V. Catling & F. Marchand with the assistance of M. Sasanow, Onomatologos. Studies in Greek Personal Names presented to Elaine Matthews. Oxford, 456–463.

Dimitriev S. 2000, “Observations on the Historical Geography of Roman Lycaonia”. GRBS 41, 349-375.

Dorcey P. F. 1992, The Cult of Silvanus: A Study in Roman Folk Religion. Leiden.

Erten E. & Uğuz H. 2024, “Lykaonia’dan Yeni Bir Meter Zizimene Adağı”. Eds. F. G. Özaktürk, Ü. F. Telatar & G. Ünver, Sapientia: Cumhuriyetin Yüzüncü Yılında Prof. Dr. Güngör Varinlioğlu ve Prof. Dr. Ender Varinlioğlu Onuruna Yazılar. Ankara, 360–370.

Feld K. 2005, Barbarische Bürger: Die Isaurier und das Römische Reich. Berlin.

Haensch R. 1997, Capita provinciarum. Statthaltersitze und Provinzialverwaltung in der römischen Kaiserzeit. Mainz.

Harper R. P. 1968, “Tituli Comanorum Cappadociae”. AS 18, 93-147.

İçten Ç. & Engelmann H. 1992, “Inschriften aus Ephesos und Umgebung”. ZPE 91, 283-295.

I.Ancyra Mitchell S. & French D. 2012, The Greek and Latin Inscriptions of Ankara (Ancyra), Vol. I: From Augustus to the End of the Third Century AD. Munich.

I.Ephesos II Börker C. & Merkelbach R. 1979, Die Inschriften von Ephesos (Teil 2). Bonn.

I.Ephesos IV: Engelmann H., Knibbe D. & Merkelbach R. 1980, Die Inschriften von Ephesos (Teil 4). Bonn.

I.Ephesos V: Börker C. & Merkelbach R. 1980, Die Inschriften von Ephesos (Teil 5). Bonn.

I.Komana Baz F. 2007, Die Inschriften von Komana (Hierapolis) in Kappadokien. Istanbul.

I.Knidos Blümel W. 1992, Die Inschriften von Knidos (Teil I). Bonn.

I.Laodikeia Kat.: Öztürk H. S., Baz F. & Uğuz H. 2025, Laodikeia Katakekaumene (Combusta) Sarayönü – Ladik Hellence ve Latince Yazıtlar Corpus’u I. İstanbul.

I.Mus. Konya McLean B. H. 2002, Greek and Latin Inscriptions in the Konya Archaeological Museum. Ankara.

I.Mylasa: Blümel W. 1987, Die Inschriften von Mylasa (Teil 1): Inschriften der Stadt. Bonn.

I.Mylasa: Blümel W. 1988, Die Inschriften von Mylasa (Teil 2): Inschriften aus der Umgebung der Stadt. Bonn.

I.Nikaia II.2 Şahin S. 1982, Katalog der antiken Inschriften des Museums von İznik (Nikaia). İznik Müzesi Antik Yazıtlar Kataloğu II.2. Bonn.

I.Smyrna I Petzl G. Die Inschriften von Smyrna I: Grabschriften, postume Ehrungen, Grabepigramme, Bonn 1982.

I.Smyrna II, 1 Petzl. G. 1987, Die Inschriften von Smyrna II,1. Bonn.

Ilan T. 2008, Lexicon of Jewish Names in Late Antiquity (Vol. 3). Tubingen.

Kajanto I. 1965, The Latin Cognomina. Helsinki.

Laminger-Pascher G. 1973, Laminger-Pascher, Index Grammaticus zu den Griechischen Inschriften Kilikiens und Isauriens I (mit 3 Textabbildungen). Wien.

Laminger-Pascher G. 1984, Beiträge zu den Griechischen Inschriften Lykaoniens. Vienna.

LGPN VC: Eds. J.-S Balzat, R. W. V. Catling, É. Chiricat & T. Corsten 2018, A Lexicon of Greek Personal Names. Volume VC: Inland Asia Minor. Oxford.

MAMA I Calder W. M. 1928, Monumenta Asiae Minoris Antiqua (Vol. 1). London.

MAMA VII Calder W. M. 1956, Monumenta Asiae Minoris Antiqua (Vol. II): Monuments from Eastern Phrygia. Manchester.

Masson O. 1994, “Nouvelles notes d’anthroponymie grecque”. ZPE 102, 167–184.

Mclean B. H. 2002, An Introduction to Greek Epigraphy of the Hellenistic and Roman Periods from Alexander the Great down to the Reign of Constantine (32 B.C. – A.D. 337). Michigan.

Mitchell S. 1980, “Population and Land in Roman Galatia”. ANRW II.7/2, 1053-1081.

Mitchell S. 1993, Anatolia: Land, Men and Gods in Asia Minor Anatolia, I: The Celts in Anatolia and the Impact of Roman Rule. Oxford.

Özyıldırım M. & Ayteş-Canevello S. 2025, Azize Thecla. İstanbul.

Ramsay W. M. 1888, “Laodiceia Combusta and Sinethandos”. MDAI(A) 13, 233-272.

Ramsay W.M 1890, The Historical Geography of Asia Minor. London.

Rémy B. 1989, Les carrières sénatoriales dans les provinces romaines d’Anatolie au Haut-Empire (31 av. J.-C. – 284 ap. J.-C.) (Pont-Bithynie, Galatie, Cappadoce, Lycie-Pamphylie et Cilicie). Istanbul.

Sartre M. 1995, L’Asie Mineure et l’Anatolie d’Alexandre à Dioclétien. Paris.

Schmitt R. 1978, “Die theophoren Eigennamen mit altiranisch *Miqra-”. Acta Iranica 17, 395-455.

Solin H. 2007, “Mobilità socio-geografica nell’Impero romano: Orientali in Occidente: Considerazioni isagogiche. Teoksessa”. Eds. M. Mayer i Olivé, G. Baratta & A. Guzmán Almagro, XII Congressus Internationalis Epigraphiae Graecae et Latinae (Vol. 10). Barcelona, 1363-1380.

Salomies, O. & Solin H. 1988, Repertorium nominum gentilium et cognominum Latinorum (Alpha-Omega, Reihe A). Hildesheim, Zurich & New York.

Sundwall, J. 1913, Die einheimischen Namen der Lykier nebst einem Verneichnisse kleinasiatischer Nebenstamme. Leipzig.

Takmer B. 2018, “Kotiaion Yazıtları Üzerine Notlar I: Kotiaion Civarında İmparator Azatlıları ve İmparator Arazileri”. Phaselis 4, 423-445.

TAM II Ed. Kalinka E. 1920 – 1944, Tituli Asiae Minoris, II. Tituli Lyciae linguis Graeca et Latina conscripti (Fasc. I, Fasc., II, Fasc. III). Vienna.

TAM V Ed. Herrmann P. 1989, Tituli Lydiae linguis Graeca et Latina conscripti:Regio sept aus dem rauhen Kilikien entrionalis ad occidentem vergens (Fasc. II). Vienna.

TAM V,2 Ed. Herrmann P. 1981 – 1989, Tituli Asiae Minoris, V. Tituli Lydiae linguis Graeca et Latina conscripti (Fasc: II). Vienna.

Thonemann P. 2021, “Inscriptions from Eastern Phrygia and Galatia”. Philia 7, 138–164.

Tscherikower V. 1927, Die hellenistischen Staetegründungen von Alexander dem Grossen bis auf die Römerzeit. Leipzig.

Zgusta L. 1964, Kleinasiatische Personennamen. Prague.

Baz F., Kaval M. T. & Yılmaz M. 2025, “New Funerary Inscriptions from the Territorium of Laodikeia Katakekaumene”. Phaselis XII, 75-89. DOI: 10.5281/zenodo.20159024

https://doi.org/10.5281/zenodo.20159024

Ferit BAZ
Prof., Dr., Mimar Sinan Fine Arts University, Faculty of Sciense and Letters, History Department, Ancient History Division, İstanbul, Türkiye ferit.baz@msgsu.edu.tr | https://orcid.org/0000-0003-0090-1004

Mustafa Turan KAVAL
Res., Asst., Mimar Sinan Fine Arts University, Faculty of Sciense and Letters, History Department, Ancient History Division, İstanbul, Türkiye mustafa.turan.kaval@msgsu.edu.tr | https://orcid.org/0009-0005-4880-6171

Muhammet YILMAZ
Grad., Stud., Marmara University, Institute of Social Scienses, Ancient History Program, İstanbul, Türkiye muhammetyilmaz25@marun.edu.tr | https://orcid.org/0009-0003-6955-3877

The Scent of the Gods, the Treasure of Kings: The Multifaceted Use of Saffron in the Ancient Mediterranean World

Phaselis_Journal — Thu, 14 May 2026 21:58:22 +0000

Tanrıların Kokusu, Kralların Hazinesi: Antik Akdeniz Dünyasında Safranın Çok Yönlü Kullanımı

MERYEM KARAKURT GÖKSAL
_{https://orcid.org/0000-0002-9113-5343}

PHASELIS XII (2026) 63-74
DOI: 10.5281/zenodo.20052785
Geliş Tarihi: 25.01.2026 | Kabul Tarihi: 22.03.2026
Elektronik Yayın Tarihi: 10.05.2026

PDF İndir

PDF Görüntüle

Referanslar

Abstract: While the exorbitant economic value of saffron (Crocus sativus L.) and its historical equivalence to gold in the ancient Mediterranean are well-documented; modern scholarship has predominantly relegated the plant to the status of a luxury trade commodity. This reductionist approach obscures the complex socio-cultural, cultic, and pharmacological roles saffron played in antiquity. This study problematizes the strictly economic categorization of saffron by systematically investigating its multifaceted functions across the ancient Mediterranean world. Utilizing a multidisciplinary approach, the research cross-examines the literary accounts of ancient authorities, such as Theophrastus, Pliny, Dioscorides, Galen, and Strabo, with extant epigraphic and archaeological evidence. The paper first critically evaluates the geographic distribution of primary production centers, specifically focusing on prominent hubs in Cilicia, Lycia, and Sicilia. It subsequently analyzes the plant’s integration into elite consumption practices, including gastronomy, textiles, pharmacology, religious rituals, and the perfumery industry. The findings argue that saffron transcended its material worth, functioning as a potent signifier of social stratification and a central element in cultural-religious paradigms. Ultimately, through a comparative analysis of ancient sources, this study re-contextualizes saffron not merely as a high-value raw material, but as a critical socio-cultural construct, opening a broader discussion on its symbolic dimensions in antiquity.

Keywords: Saffron (Crocus sativus), Ancient Mediterranean, Use of Saffron in Antiquity, Luxury Consumption, Socio-Economic History

Top

Öz: Antik Akdeniz dünyasında safranın (Crocus sativus L.) fahiş ekonomik değeri ve altınla eş tutulması iyi bilinmekle birlikte, modern literatür bu bitkiyi çoğunlukla yalnızca lüks bir ticari meta statüsüne indirgeme eğilimindedir. Bu indirgemeci yaklaşım, safranın antik toplumlardaki karmaşık sosyo-kültürel, kültik ve farmakolojik rollerini gölgelemektedir. Bu çalışma, safranın salt ekonomik bir araç olarak kategorize edilmesini sorunsallaştırmakta ve antikçağdaki çok katmanlı işlevlerini bütüncül bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Multidisipliner bir yaklaşımın benimsendiği araştırmada; Theophrastus, Plinius, Dioskorides, Galenos ve Strabon gibi antik otoritelerin metinleri, günümüze ulaşan epigrafik ve arkeolojik verilerle çapraz okumaya tabi tutulmuştur. Çalışma ilk olarak Kilikia, Lykia ve Sicilia gibi önde gelen üretim merkezlerinin coğrafi dağılımını ve üretim kalitesini eleştirel bir yaklaşımla değerlendirmektedir. Ardından bitkinin gastronomi, tekstil, farmakoloji, dini ritüeller ve parfüm endüstrisi gibi seçkin tüketim pratiklerine entegrasyonu analiz edilmektedir. Elde edilen bulgular, safranın yalnızca maddi bir değer taşımadığını; aynı zamanda sosyal statünün, dini sembolizmin ve kültürel kimliğin güçlü bir göstergesi olarak işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu makale, antik kaynakların karşılaştırmalı bir analizi yoluyla safranı salt nadir bir hammadde olarak değil, Akdeniz havzasının sosyo-kültürel yapısında kritik bir unsur olarak yeniden konumlandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Safran (Crocus sativus), Antik Akdeniz, Safranın Anikçağdaki Kullanımı, Lüks Tüketim, Sosyo-Ekonomik Tarih

Abrishami M. H. 1987, Understanding of Iranian Saffron (1st ed.). Tehran.

Açıkgöz A. 2010, Safran Bitkisinin Yetiştirilmesi, Kalitesi ve Ticari Önemi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi. Bartın.

Ahmed A. B. A., Taha R. M. & Anuar, N. et al. 2021, “Saffron as a natural food colorant and its applications”. Ed. C. M. Galanakis, Saffron. Cambridge, 221-239.

Arslan N. 1986, “Kaybolmaya Yüz Tutan Bir Kültür Safran Tarımı”. Ziraat Mühendisliği 180, 21-24.

Baytop T. 2001, Türk Eczacılık Tarihi. İstanbul.

Bedevian A. K. 2021, Resimli Cok Dilli Bitki Adları Sözlüğü. Çev. R. Kızıler. İstanbul.

Breasted J. H. 1930, The Edwin Smith Surgical Papyrus (2 vols). Chicago.

Cardone L., Castronuovo D., Perniola M., Cicco N. & V. Candido 2020, “Saffron (Crocus sativus L.), the king of spices: An overview”. Scientia Horticulturae, 272.

Civil M. 2004, The Series DIRI = (w)atru (Materials for the Sumerian Lexicon, Vol. 15). Rome..

Çapar Ö. 1990, Homeros Destanları Işığında Anadolu-Hellas Ölü Gömme Adetleri. Ankara.

Dadkhah M., Ehtesham M. & H. Fekrat 2003, ëIranian Saffron an Unknown Jewelí. Tehran.

Dalby A. 2003, Food in the Ancient World from A to Z. Routledge.

Davis P. H. (1988) Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Vol. 1, 9). Edinburgh.

Day Jo. “Crocuses in Context: A Diachronic Survey of the Crocus Motif in the Aegean Bronze Age”. Hesperia 80/2, 337–379.

Donato G. & Seefried M. 1989, The Fragrant Past: Perfumes of Cleopatra and Julius Caesar. Atlanta.

Douskos I. 1980, “The Crocuses of Santorini”. Ed. C. Doumas, Thera and the Aegean World II. London, 141-146.

Doumas C. 1992, The Wall-Paintings of Thera. Athens.

Fukui H., Toyoshima K. & R. Komaki 2011, “Psychological and neuroendocrinological effects of odor of saffron (Crocus sativus)”. Phytomedicine 18/8-9, 726-730.

Giaccio M. 2004, “Crocetin from saffron. An active component of an ancient spice”. Crit. Rev. Food Sci. Nutr. 44, 155–172.

Groom N. 1992, The Perfume Handbook. Hong Kong.

Humphries J. 1996, The essential saffron companion. London.

Karakurt M. 2022, Antik Çağ’da Parfüm Rotaları. İzmir.

Karakurt M. 2025, Antik Çağ’da Parfüm. İstanbul.

Kaul S. & Patil P. A 2022, “Evaluation of Invitro Anti-Inflammatory Activity of Crocus Sativus Ethanolic Extract Methanolic and Petroleum Benzine Fraction”. European Journal of Cardiovascular Medicine 12/1, 81-86.

Kumar R., Singh, V. Devi, K. Sharma, M. Singh, M. K. & P. S. Ahuja 2009, “State of Art of Saffron (Crocus sativus L.) Agronomy: A Comprehensive Rewiev”. Food Reviews International 25/1, 44-85.

Li C. Y. & Wu T. S. 2002, “Constituents of pollen of Crocus sativus L. and their tyrosinase inhibitory activity”. Chem. Pharm. Bull. 50, 1305-1309.

Marinatos N. 1984, Art and Religion in Thera: Reconstructing a Bronze Age Society. Athens.

Mathew B. 1984. “Crocus”. Ed. L. P. H. Davis, Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Vol. 8). Edinburg, 413-438.

Melnyk J. P., Wang, S., & M. F. Marcone 2010, “Chemical and biological properties of the world’s most expensive spice: Saffron”. Food Research International 43/8, 1981-1989.

Mzabri I., Mohamed A., & A. Berrichi. 2019, “Traditional and Modern Uses of Saffron (Crocus Sativus)”. Cosmetics 6, no. 4: 63 https://doi.org/10.3390/cosmetics6040063.

Mauss M. 1990, The Gift: The Form and Reason for Exchange in Archaic Societies (Trans. W. D. Halls). London.

D. I. Pallas, S. Charitonidis & J. Venencie 1959, “Inscriptions lyciennes trouvées à Solomos près de Corinthe”. Bulletin de Correspondance Hellénique 83, 496-508.

M. Rabani-Foroutagheh, Y. Hamidoghlia & S. A. Mohajeri 2014, “Effect of split foliar fertilisation on the quality and quantity of active constituents in saffron (Crocus sativus L.)”. J. Sci. Food Agric. 94, 1872-1878.

Rafiei S. K. S., Abolghasemi S., Frashidi M. & N. Deravi et al. 2023, “Saffron and Sleep Quality: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials”. Nutrition and Metabolic Insights 16. DOI: 10.1177/11786388231160317.

Reisner G. A. 1905, The Hearst medical papyrus (Hearst Papyrus). Leipzig.

Sarpaki A. 2001, “Condiments, Perfume and Dye Plants in Linear B”. Ed. A. Michailidou, Manufacture and Measurement: Counting, Measuring and Recording Craft Items in Early Aegean Societies. Athens, 195-265.

Sogarin R. 1945, Cosmetics, Science and Technology. New York.

Sahinalp A. 2017, Safran Bitkisinin Çoğalımı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi. Elazığ.

Saltu Z. 2002, Safrann Biyolojik Özellikleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi. Ankara.

Tarantilis P. A. & Polissiou, M. 1999, “Chemistry of Saffron”. Ed. M. Negbi, Saffron: Crocus sativus L. Boca Raton, 43-54.

Thanoon N. G. & Jameel Q.Y. 2025, “Saffron stigma crocins as a novel source of colorant in mellorine as compared with tartrazine (E102)”. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1549.

Tisserand R. & Young R. 2014, Essential Oil Safety: A Guide for Health Care Professionals (2nd ed.). Edinburg.

Yıldırım E. 2007, Safran bitkisinde (Crocus sativus L.) in vitro koşullarda mikroüretim tekniklerinin geliştirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi. Ankara.

Wachsmann S. & Wachsmann A. 1987, Aegeans in the Theban Tombs. Leuven.

Karakurt Göksal M. 2026, “The Scent of the Gods, the Treasure of Kings: The Multifaceted Use of Saffron in the Ancient Mediterranean World”. Phaselis XII, 63-74. DOI: 10.5281/zenodo.20052785

https://doi.org/10.5281/zenodo.20052785

Meryem KARAKURT GÖKSAL
PhD Cand. Akdeniz University, Institute of Mediterranean Civilisations, Department of Ancient Mediterranean Studies, Antalya, Türkiye. karakurtmeryemm@gmail.com | https://orcid.org/0000-0002-9113-5343

New Epigraphic Finds from the City of Tyana

Phaselis_Journal — Thu, 14 May 2026 20:52:04 +0000

Tyana Kentinden Yeni Epigrafik Buluntular

MEHMET ALKAN
_{https://orcid.org/0000-0003-4315-2058}

OSMAN DOĞANAY
_{https://orcid.org/0000-0002-7095-9466}

PHASELIS XII (2026) 51-62
DOI: 10.5281/zenodo.20052348
Geliş Tarihi: 22.01.2026 | Kabul Tarihi: 19.03.2026
Elektronik Yayın Tarihi: 07.05.2026

PDF İndir

PDF Görüntüle

Referanslar

Abstract: This contribution presents eleven new Greek inscriptions, dating from the Hellenistic to the Early Byzantine period, discovered during municipal works in the centre of Kemerhisar (Tyana) and through archaeological excavations and surveys conducted by the Tyana excavations team. These epigraphic finds include dedicatory, honorary, and funerary inscriptions. Despite being found in fragments, with the exception of nos. 5 and 7, the inscriptions provide significant historical, cultural, and onomastic information. The Hellenistic inscription (no. 1), dedicated to Hermes and Heracles and likely containing a list of gymnasiarchs, is the second document from Tyana to reflect the nature of the city’s gymnasium culture. The inscription honouring Severus Alexander (no. 3) is the first epigraphic document confirming the colonial status of Tyana, known to date from the city’s coins. Apart from those requiring completion (nos. 2 and 8), the inscriptions contain personal names in Greek, Latin, and local forms, such as Aristarkhos (no. 7), Eupator (no. 4), Hermogenianos (no. 5), Iulia (no. 7), Kosanaios (no. 1), and Nonna (no. 9). The reappearance of the personal name Kosanaios in a Hellenistic inscription from Tyana, previously attested only in a Roman Imperial period inscription from Cilicia, is of significance to onomastic studies. The name Hermogenianos is discussed in connection with the widespread practice of forming new names by adding the suffix -ianos/-ianus to personal names in Anatolia during the Roman period. Finally, the adjective pseudonymos (“false name”), found in a very fragmentary inscription (no. 10), is examined in the context that the meaning of a person’s name does not correspond to his/her destiny.

Keywords: Tyana, Aur. Antoniana Colonia Tyana, Kosanaios, Hermes and Heracles, Pseudonymos

Top

Öz: Bu makale, Niğde iline bağlı Kemerhisar (Tyana) ilçe merkezinde belediye tarafından yapılan çalışmalar ve Tyana arkeolojik kazı ve yüzey araştırmaları sırasında keşfedilen, Hellenistik Dönem’den Erken Bizans Dönemi’ne tarihlenen on bir yeni Hellence yazıt sunmaktadır. Bu epigrafik buluntular adak, onurlandırma ve mezar yazıtları olmak üzere birkaç türde yazıt içermektedir. İkisi hariç (nr. 5 ve 7), kırık halde bulunmalarına rağmen yazıtlar tarihi, kültürel ve onomastik açıdan önemli bilgiler sağlamaktadır. Hermes ve Herakles’e adanan ve büyük olasılıkla bir gymnasiarkhes’ler listesi içeren Hellenistik yazıt (nr. 1), Tyana’daki gymnasion kültürünün doğasını yansıtan ikinci bir belgedir. Severus Alexander’ın onurlandırıldığı yazıt (nr. 3), kentin şimdiye kadar sikkelerinden bilinen Tyana koloni unvanını doğrulayan ilk epigrafik belgedir. Tamamlama gerektiren isimler haricinde (nr. 2 ve 8), yazıtlarda Hellence, Latince ve yerel olmak üzere Aristarkhos (nr. 7), Eupator (nr. 4), Hermogenianos (nr. 5), Iulia (nr. 7), Kosanaios (nr. 1) ve Nonna (nr. 9) şahıs isimleri görülmektedir. Şimdiye kadar yalnızca Kilikia’dan bir Roma İmparatorluk Dönemi yazıtıyla bilinen Kosanaios şahıs adının Tyana’da Hellenistik bir yazıtla yeniden ortaya çıkması onomastik çalışmalar bakımından önemlidir. Hermogenianos ismi, Roma Dönemi’nde Anadolu’da yaygınlaşan, şahıs adlarına -ianos/-ianus türetim eki eklenerek yeni isimler elde etme geleneğiyle bağlantılı olarak ele alınmaktadır. Oldukça eksik bir şekilde ele geçen bir yazıtta (nr. 10) bulunan, “sahte isim” anlamındaki pseudonymos sıfatı, kişi adının anlamının taşıyıcısının kaderiyle örtüşmemesi bağlamında incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Tyana, Aur. Antoniana Tyana Kolonisi, Kosanaios, Hermes ve Herakles, Pseudonymos

Corsten Th. 2010, “Names in -ιανός in Asia Minor. A preliminary study”. Eds. R. W. V. Catling & F. Marchand, Onomatologos. Studies in Greek Personal Names presented to Elaine Matthews. Oxford, 456-463.

Daubner F. 2015, “Gymnasia: Aspects of a Greek Institution in the Hellenistic and Roman Near East”. Eds. M. Blömer & A. Lichtenberger & R. Raja, Religious Identities in the Levant from Alexander to Muhammed: Continuity and Change. Belgium, 33-46.

Griffith M. 1978, “Euripides Alkestis 636-641”. Harvard Studies in Classical Philology 82, 83-86.

Hild F. & Restle M. 1981, Kappadokien. Tabula Imperii Byzantini 2. Wien.

Merkelbach R. & Stauber J. 1998, Steinepigramme aus dem griechischen Osten, Band 1: Die Westküste Kleinasiens von Knidos bis Ilion. Stuttgart & Leipzig.

Robert L. 1960, Hellenica. Recueil d’épigraphie, de numismatique et d’antiquités grecques (Vol. XI-XII). Paris.

Robert L 1968, “De Delphes à l’Oxus, inscriptions grecques nouvelles de la Bactriane”. CRAI 112, 416-457.

Robert L. 1977, “Documents d’Asie Mineure”. BCH 101, 43-132.

Rossi G. 2016, Il complesso episcopale di Tyana in Cappadocia meridionale. Unpublished Doctoral thesis, University of Padova. Italy. https://www.research.unipd.it/handle/11577/3424457

Zgusta L. 1964, Kleinasiatische Personennamen. Prag.

Alkan M. & Doğanay O. 2026, “New Epigraphic Finds from the City of Tyana”. Phaselis XII, 51-62. DOI: 10.5281/zenodo.20052348

https://doi.org/10.5281/zenodo.20052348

Mehmet ALKAN
Assoc.,Prof., Karamanoğlu Mehmetbey University, Faculty of Letters, Department of Archaeology, Karaman, Türkiye. mehmetalkan@kmu.edu.tr | https://orcid.org/0000-0003-4315-2058

Osman DOĞANAY
Prof.,Dr., Aksaray University, Faculty of Letters, Department of Archaeology, Aksaray, Türkiye. osmandoganay@hotmail.com | https://orcid.org/0000-0002-7095-9466

The Expropriation of Antiquity: Western Travelers, Lycian Monuments, and the Origins of Ottoman Cultural Sovereignty

Phaselis_Journal — Fri, 10 Apr 2026 11:39:32 +0000

Antikitenin Gasp Edilişi: Batılı Seyyahlar, Lykia Anıtları ve Osmanlı Kültürel Egemenliğinin Kökenleri

GÜLSÜN ACAR
_{https://orcid.org/0000-0002-9498-1318}

PHASELIS XII (2026) 15-49
DOI: 10.5281/zenodo.19466432
Geliş Tarihi: 08.01.2026 | Kabul Tarihi: 17.03.2026
Elektronik Yayın Tarihi: 09.04.2026

PDF İndir

PDF Görüntüle

Referanslar

Abstract: Focusing on the geographies of Lycia, Pamphylia, and Cilicia, this article problematizes the 19th century expeditions of Western travelers and archaeologists (C. Fellows, T. A. B. Spratt, E. Forbes, E. T. Daniell, J. A. Schönborn and O. Benndorf). While traditionally framed as scientific progress and the preservation of universal heritage, these missions are analyzed through an epistemological and ontological perspective to expose their underlying extractive nature. The study examines the transition from romantic antiquarianism to multidisciplinary topographic archaeology, driven by cartography, visibility analyses, and epigraphic documentation. It argues that massive logistical extractions, such as the transfers of the Trysa Heroon to Vienna and the Nereid Monument to the British Museum, constituted ontological ruptures. These events necessitated a reconstruction of cultural property perception within the Ottoman Empire. Grounded in primary travelogues and unexplored documents from the Ottoman Archives (BOA), the research demonstrates how this evolved into a bureaucratic and legal reflex of sovereignty, culminating in the 1884 Antiquities Regulation (Âsâr-ı Atîka Nizamnâmesi) under Osman Hamdi Bey. Ultimately, the article exposes the historical conflict between metropolitan museums severing objects from their contexts and the emerging Ottoman ideal of in situ preservation, showing how Western exploration paradoxically catalyzed Ottoman cultural independence.

Keywords: Archaeological Historiography, 19th Century Travelers, Lycian Studies, Cultural Property, Ottoman Antiquities Legislation

Top

Öz: Pamphylia ve Kilikia coğrafyalarına odaklanan bu makale, 19. yüzyıl Batılı seyyah ve arkeologlarının (C. Fellows, T. A. B. Spratt, E. Forbes, E. T. Daniell, J. A. Schönborn ve O. Benndorf) keşif faaliyetlerini sorunsallaştırmaktadır. Geleneksel olarak bilimsel ilerleme ve evrensel mirasın korunması çerçevesinde ele alınan bu misyonlar, temelindeki kaynak aktarımcı doğayı ortaya koymak amacıyla epistemolojik ve ontolojik bir perspektifle analiz edilmektedir. Çalışma, haritacılık, görünürlük analizleri ve epigrafik belgeleme gibi yöntemlerin yönlendirdiği, romantik antikacılıktan multidisipliner topoğrafik arkeolojiye geçiş sürecini incelemektedir. Trysa Heroonu’nun Viyana’ya ve Nereidler Anıtı’nın British Museum’a taşınması gibi devasa lojistik operasyonların ontolojik kırılmalar yarattığı savunulmaktadır. Bu olaylar, Osmanlı İmparatorluğu’nda kültürel varlık algısının yeniden inşasını zorunlu kılmıştır. Birincil seyahatnameler ve Osmanlı Arşivi (BOA) belgelerine dayanan araştırma, söz konusu sürecin, Osman Hamdi Bey öncülüğünde 1884 Âsâr-ı Atîka Nizamnâmesi ile zirveye ulaşan bürokratik ve hukuki bir egemenlik refleksine nasıl dönüştüğünü göstermektedir. Sonuç olarak makale, metropol müzelerinin nesneyi bağlamından koparma eylemi ile Osmanlı’nın filizlenen in situ koruma ideali arasındaki tarihsel çatışmayı gözler önüne sermekte; Batılı keşif faaliyetlerinin paradoksal bir şekilde Osmanlı’nın kültürel bağımsızlığını nasıl hızlandırdığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Arkeoloji Tarihyazımı, 19. Yüzyıl Seyyahları, Lykia Araştırmaları, Kültürel Varlık, Osmanlı Âsâr-ı Atîka Mevzuatı

Analiz

Acar G. 2020, Batılı Seyyahların Gözüyle Likya: Keşif, Algı ve Siyaset [Lycia Through the Eyes of Western Travelers: Exploration, Perception, and Politics]. İstanbul.

Akşit C. 2006, Lykia Tarihi [History of Lycia]. İstanbul.

Arkwright W. 1892, The Lycian Alphabet. The Journal of Hellenic Studies 13, 323-328.

Bean G. E. 1978, Lycian Turkey: An Archaeological Guide. London.

Bousquet J. 1975, L’épigramme grecque de la stèle de Xanthos. Revue des Études Grecques, 88.

Braudel F. 1989, Akdeniz ve Akdeniz Dünyası: II. Philip Dönemi [The Mediterranean and the Mediterranean World in the Age of Philip II]. Vol. 1. Translated by M. A. Kılıçbay. İstanbul.

Bryce T. R. & Zahle J. 1986, The Lycians: A Study of Lycian History and Civilisation. Copenhagen.

Cezar M. 1995. Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Hamdi [The Opening to the West in Art and Osman Hamdi]. İstanbul.

Challis D. 2008, From the Harpy Tomb to the Wonders of Ephesus: British Archaeologists in the Ottoman Empire 1840-1880. London.

Çelik Z. 2016, About Antiquities: Politics of Archaeology in the Ottoman Empire. Austin.

Çelik Z. 2024, Antiquities: The Politics of Archaeology in the Ottoman Empire. İstanbul.

Çevik N. 2021, Lykia Kitabı: Arkeolojisi, Tarihi ve Kültürüyle Batı Antalya [The Book of Lycia: Western Antalya with its Archaeology, History, and Culture]. Ankara.

Demargne P. 1958, Fouilles de Xanthos, Tome I: Les piliers funéraires. Paris.

Drummond A. 1754, Travels Through Different Cities of Germany, Italy, Greece, and Several Parts of Asia. London.

Dusinberre E. R. M. 2015, Empire, Authority, and Autonomy in Achaemenid Anatolia. Cambridge.

Dyson S. L. 2008, In Pursuit of Ancient Pasts: A History of Classical Archaeology in the Nineteenth and Twentieth Centuries. New Haven. Eldem E. 2010a, An Ottoman Archaeologist Caught Between Two Worlds: Osman Hamdi Bey (1842-1910). Ed. D. Shankland, Archaeology, Anthropology and Heritage in the Balkans and Anatolia. İstanbul, 121-150.

Eldem E. 2010b, Osman Hamdi Bey Sözlüğü [Osman Hamdi Bey Dictionary]. İstanbul.

Faroqhi Suraiya 1984, Towns and Townsmen of Ottoman Anatolia: Trade, Crafts and Food Production in an Urban Setting, 1520-1650. Cambridge.

Friendly, Alfred, 1977, Beaufort of the Admiralty: The Life of Sir Francis Beaufort 1774–1857. London.

Gran-Aymerich E. 2007, Les chercheurs de passé: 1798-1945. Paris.

Horden P. & Purcell N. 2000, The Corrupting Sea: A Study of Mediterranean History. Oxford.

Houwink ten Cate P. H. J. 1961, The Luwian Population Groups of Lycia and Cilicia Aspera during the Hellenistic Period. Leiden.

Jenkins I. 1992, Archaeologists and Aesthetes: The Sculpture Collections of the British Museum 1800-1939. London.

Jenkins I. 2006, Greek Architecture and its Sculpture in the British Museum. London.

Kalinka E. 1901, Tituli Asiae Minoris Vol. I: Tituli Lyciae Lingua Lycia Conscripti. Vindobonae.

Kalinka E. (ed.)., 1920-1944. Tituli Asiae Minoris, Volumen II: Tituli Lyciae linguis Graeca et Latina conscripti (Fasc. 1-3). Vindobonae.

Keen A. G. 1998, Dynastic Lycia: A Political History of the Lycians. Leiden: Brill.

Keil Josef 1946, “Ernst Kalinka”. Anzeiger der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-Historische Klasse 83.

Landskron A. 2015, Das Heroon von Trysa: Ein Denkmal in Lykien zwischen Ost und West: Untersuchungen zu Bildschmuck, Bauform und Grabinhaber. Wien.

Marchand S. L. 1996, Down from Olympus: Archaeology and Philhellenism in Germany, 1750-1970. Princeton.

Marchand S. L. 2009, German Orientalism in the Age of Empire. Cambridge.

Meiggs R. 1972, The Athenian Empire. Oxford.

Melchert H. C. 2008, “Lycian”. Ed. R. D. Woodard, The Ancient Languages of Asia Minor. Cambridge, 46-55 .

Mumcu A. 1969, Eski Eserler Hukuku ve Türkiye [Antiquities Law and Turkey]. Ankara.

Neumann G. 1979, Neufunde lykischer Inschriften seit 1901. Wien.

Oberleitner W. 1994, Das Heroon von Trysa: Ein lykisches Fürstengrab mit homerischen Sagendarstellungen. Mainz.

Pedersen H. 1945, Lykisch und Hittitisch. Copenhagen.

Perez N. N. 1988, Focus on the East: Early Photographers in the Near East. Jerusalem: Domino Press.

Ptolemaios Klaudios 2006, Handbuch der Geographie: Griechisch-Deutsch. Ed. A. Stückelberger & G. Graßhoff Vols. 1-2. Basel.

Shaw W. M. K. 2003, Possessors and Possessed: Museums, Archaeology, and the Visualization of History in the Late Ottoman Empire. California.

Slatter E. 1994, Xanthus: Travels of Discovery in Turkey. London.

Society of Dilettanti 1840, Antiquities of Ionia: Published by the Society of Dilettanti, Part III. London.

Stoneman R. 2010, Land of Lost Gods: The Search for Classical Greece. London.

Şahin, S. & Adak M. 2014, Stadiasmus Patarensis: Likya Eyaleti Roma Yolları [Stadiasmus Patarensis: Roman Roads of the Lycian Province]. İstanbul.

Tekin M. E. & Arslan M. 2025, “Archaeological Imperialism and Legal Resistance: Paradigmatic Transformations in Nineteenth Century Greek, Egyptian, and Ottoman Cultural Heritage Law”. Phaselis XI, 127-145.

Viollet-le-Duc, E.- E. 1863, Entretiens sur l’architecture (Tome Premier). Paris.

Wiltshire R. 2024, “Graves’ Concerns: The 1841–2 Xanthos Expedition”. The Antiquaries Journal 104, 343–365.

Yakubovich I. 2007, “Review of The Luwians, edited by H. Craig Melchert”. Journal of Near Eastern Studies 66/2, 140–144.

Zimmermann M. 1992, Untersuchungen zur historischen Landeskunde Zentrallykiens. Bonn.

Travellers and Travel Accounts

Beaufort F. 1817, Karamania, Or, A Brief Description of the South Coast of Asia-Minor and of the Remains of Antiquity. London.

Benndorf O. & Niemann G. 1884, Reisen in Lykien und Karien. Wien.

Benndorf O. & Niemann G. 1889, Das Heroon von Gjölbaschi-Trysa. Wien.

Barry A. 1867, The Life and Works of Sir Charles Barry. London.

Chandler R. 1775, Travels in Asia Minor. Oxford.

Chandler R. 1825, Travels in Asia Minor and Greece (Ed. N. Revett). Oxford.

Cockerell C. R. 1860, The Temples of Jupiter Panhellenius at Aegina, and of Apollo Epicurius at Bassae. London.

Cockerell C. R. 1903, Travels in southern Europe and the Levant, 1810-1817: The journal of C. R. Cockerell, R.A. (S. P. Cockerell, Ed.). London.

Fellows C. 1839, A Journal Written During an Excursion in Asia Minor. London.

Fellows C., 1841, An Account of Discoveries in Lycia, Being a Journal Kept During a Second Excursion in Asia Minor. London.

Fellows C. 1843. The Xanthian Marbles: Their Acquisition, and Transmission to England. London.

Lanckoroński K., Niemann G. & E. Petersen 1890, Städte Pamphyliens und Pisidiens (Band 1: Pamphylien). Wien.

Langlois V. 1861, Voyage dans la Cilicie et dans les montagnes du Taurus. Paris.

Leake W. M. 1824, Journal of a Tour in Asia Minor. London.

Luschan F. 1889, “Anthropologie”. Reisen im südwestlichen Kleinasien, Vol. II. (Ed. E. Petersen & F. von Luschan). Wien, 198-212.

Petersen E. & Luschan, F. v. 1889, Reisen in Lykien, Milyas und Kibyratis. Wien.

Pococke R. 1743, A Description of the East and Some Other Countries. London.

Ritter C. 1859. Die Erdkunde im Verhältniß zur Natur und zur Geschichte des Menschen, Theil 19, West-Asien (Kleinasien, Band II). Berlin, 1135-1139.

Ruskin J. 1849, The Seven Lamps of Architecture. London.

Scharf G. 1841, Lycian Sketches. London.

Sharpe D. 1841, “Appendix B: An Essay on the Lycian Language, elucidating the Characters upon the Coins of the Ancient Inhabitants and many of the Inscriptions brought from Lycia”. Ed. Charles Fellows, An Account of Discoveries in Lycia, being a Journal kept during a Second Excursion in Asia Minor. London, 427-520.

Spratt T. A. B. & Forbes E. 1847, Travels in Lycia, Milyas, and the Cibyratis, in Company with the Late Rev. E. T. Daniell (Vol. I-II). London.

Spratt T. A. B. 1865, Travels and Researches in Crete (Volume II). London.

Solly Nathaniel Neal 1875, Memoir of the Life of William James Müller, a Native of Bristol, Landscape and Figure Painter: with Original Letters and an Account of his Travels and of his Principal Works.

Texier C. 1839, Description de l’Asie Mineure: faite par ordre du gouvernement français de 1833 à 1837, (Tome 1). Paris.

Archival Documents

Republic of Türkiye, Directorate of State Archives, Ottoman Archives (BOA)

BOA, A.MKT. 40/63, 1258 (1842). Sadaret Mektubî Kalemi [Office of the Grand Vizier’s Secretariat].

BOA, HR.TO. 167/66, 1841-1842. Hariciye Nezareti Tercüme Odası [Foreign Ministry Translation Office].

BOA, İ.MSM. 12/285, 1257 (1841). Mesail-i Mühimme İradeleri [Decrees on Important Affairs].

BOA, MF.MKT. 77/59, 17 September 1882. Maarif Nezareti Mektubî Kalemi [Ministry of Education Secretariat].

Internet Sources

Society of Dilettanti, 1840, Antiquities of Ionia: Published by the Society of Dilettanti (Part III). London: W. Nicol. https://doi.org/10.11588/diglit.4326.

Ptolemaios, Klaudios, ca. 1460-1480, Geographia, Manuscript, ff. 31v-32r. HM 1092. The Huntington Library, San Marino, California. Digital Archive No: 46301. https://hdl.huntington.org/digital/collection/p15150coll7/id/46301.

Leake, William Martin, 1824, Journal of a Tour in Asia Minor: With Comparative Remarks on the Ancient and Modern Geography of That Country. London: John Murray. Accessed via: https://archive.org/details/gri_000033125011216732.

Beaufort, Francis, 1817, Karamania, or, A Brief Description of the South Coast of Asia-Minor and of the Remains of Antiquity. London: R. Hunter. https://archive.org/details/bub_gb_6c4GAAAAQAAJ.

Wiltshire, Roswyn, 2024, “Graves’ Concerns: The 1841–2 Xanthos Expedition”. The Antiquaries Journal 104, 343-365. https://doi.org/10.1017/S0003581524000155.

Scharf, George, 1843-1844, View of the Remains of the Nereid Monument at Xanthus. Drawing on paper, 355 x 506 mm. Museum Number: 2012,5034.5. The British Museum, London. https://www.britishmuseum.org/collection/object/G_2012-5034-5.

Fellows, Charles, 1841, An Account of Discoveries in Lycia, Being a Journal Kept During a Second Excursion in Asia Minor. London: John Murray. https://archive.org/details/accountofdiscov00fell.

Fellows, Charles, 1843, The Xanthian Marbles: Their Acquisition, and Transmission to England. London: John Murray. https://archive.org/details/xanthianmarblest00fell.

Daniell, Edward Thomas, 1842, View of the Acropolis of Xanthus, with the Theatre and Harpy Tomb. Pencil and watercolor, 247 x 337 mm. Museum Number: 1872,1109.18. The British Museum, London. https://www.britishmuseum.org/collection/object/P_1872-1109-18.

Benndorf, Otto & George Niemann, 1889, Das Heroon von Gjölbaschi-Trysa. Wien: Adolf Holzhausen. https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/trysa1889.

Acar G. 2026, “The Expropriation of Antiquity: Western Travelers, Lycian Monuments, and the Origins of Ottoman Cultural Sovereignty”. Phaselis XII, 15-49. DOI: 10.5281/zenodo.19466432

https://doi.org/10.5281/zenodo.19466432

Gülsün ACAR
PhD Cand., Akdeniz University, Mediterranean Civilizations Research Institute, Department of Mediterranean Antiquity Studies, Antalya, gulsunacar952@gmail.com | https://orcid.org/0000-0001-9910-9492

Bronze Statuettes and a Scale Weight from Andriake, The Port of Myra

Phaselis_Journal — Tue, 07 Apr 2026 10:14:25 +0000

Myra’nın Limanı Andriake’den Ele Geçen Bronz Heykelcikler ve Terazi Ağırlığı

SEMA TALU
_{https://orcid.org/0000-0001-9910-9492}

PHASELIS XII (2026) 1-13
DOI: 10.5281/zenodo.18230432
Geliş Tarihi: 01.01.2026 | Kabul Tarihi: 15.03.2026
Elektronik Yayın Tarihi: 06.04.2026

PDF İndir

PDF Görüntüle

Referanslar

Abstract: The present study examines two bronze statuettes, two bases, and a bust-shaped scale weight recovered together from a structure identified as a glass workshop, located north of the Plakoma/Agora in Andriake, the port of Myra. The presence of scale sets among the finds indicates that the premises also functioned as a commercial shop. The discussed assemblage consists of a statuette of Aphrodite and an ithyphallic dwarf/pygmy, along with two bases of different forms and a scale weight in the shape of Silenos. Evaluations based on analogy and stylistic analysis reveal that the finds date to the Roman Imperial Period. The discovery of these statuettes in a context associated with both glass production and probable commercial transactions is of significant importance, as it demonstrates the manifestation of religious beliefs within commercial spheres and reflects the cultural fabric of the period.

Keywords: Myra, Andriake, Bronze Statuettes, Roman Period

Top

Öz: Bu çalışmada, Myra’nın liman mahallesi Andriake’de, Plakoma/Agora’nın kuzeyinde yer alan ve bir cam atölyesi olarak tanımlanan yapıda bir arada ele geçen iki bronz heykelcik, iki kaide ve büst formunda bir terazi ağırlığı incelenmektedir. Buluntular arasında terazi takımlarının yer alması, söz konusu mekânın aynı zamanda ticari bir dükkân olarak da işlev gördüğüne işaret etmektedir. Bahsi geçen buluntu grubu; bir Aphrodite ve bir itifallik cüce/pigme heykelciğinin yanı sıra, farklı formlara sahip iki kaide ile Silenos biçimli bir terazi ağırlığından oluşmaktadır. Analoji ve üslup kritiği yöntemleriyle yapılan değerlendirmeler, buluntuların Roma İmparatorluk Dönemi’ne tarihlendiğini ortaya koymaktadır. Bu heykelciklerin hem cam üretiminin hem de muhtemel ticari faaliyetlerin yürütüldüğü bir mekânda bulunması, dini inançların ticari alanlardaki yansımalarını göstermesi ve dönemin kültürel dokusuna ışık tutması bakımından büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler: Myra, Andriake, Bronz Heykelcikler, Roma Dönemi

Analiz

Acara-Eser M. 2009, “Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ndeki Bizans Maden Eserleri: Ağırlıklar ve Haçlar”. Ed. A. O. Alp, Ebru Parman’a Armağan. Ankara, 175-189.

Bilgi H. 2004, “Bizans Dönemi”. Ed. Ö. Bilgi, Anadolu Dökümün Beşiği. İstanbul, 147-173.

Boucher S. 1976, Recherches sur les bronzes figurés de Gaule pré-romaine et romaine. Rome.

Bürge M., Reusser C., Heinimann A. & Deschler-Erb E. 2013, Göttlich Menschlich – Römische Bronzen aus der Schweiz. Zurich.

Dasen V. 1990, “Dwarfs in Athens”. Oxford Journal of Archaeology 9/2, 191-207.

Dasen V. 1993, Dwarfs in Ancient Egypt and Greece. Oxford.

Eğilmez E. 2021, Kayseri Arkeoloji Müzesi’nde Bulunan Bronz Figürinler. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi. Erzurum.

Faider Feytmans G. 1979, Les Bronzes Romains de Belgique. Mainz.

Işıkgör C. B. 2024, Hatay Arkeoloji Müzesinden Bir Grup Metal Figürin. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi. Erzurum.

Kaufmann-Heinimann, A. 1998, Götter und Lararien aus Augusta Raurica; Herstellung, Fundzusammenhänge und sakrale Funktion figürliger Bronzen in einer Römischen Stadt. Augst.

Meriçboyu Y. & Atasoy S. 1983, İstanbul Arkeoloji Müzesindeki Büst Şeklinde Kantar Ağırlıkları. İstanbul.

Müller O., Auge Chr. and Gisler J. R. 1974. Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae (LIMC) 2. Aphrodisias-Athena. Zurich and Munich.

Reinach S. 1913, Répertoire de la Statuaire Grecque et Romaine. Tome II Vol. I. Paris.

Richter G. M. A. 1915, The Metropolitan Museum of Art. Greek, Etruscan and Roman Bronzes. New York.

Ritter S. 1994, Die Antiken Bronzen im Römisch-Germanischen Museum Köln. Berlin.

Stoner L. B. 2015, “A Bronze Hellenistic Dwarf in the Metropolitan Museum”. Metropolitan Museum Journal 50, 92-101.

Tekin O. 2015, Ege Dünyasında Terazi Ağırlıkları: Klasik ve Hellenistik Dönemler. İstanbul.

van Dijk M. 2015, De Venus van Heerde. Romeins mysteria aan de Ijssel (Propedeuse scriptie Kunstgeschiedenis, Radboud Universiteit Nijmegen). Nijmegen.

Electronic Sources

Harvard Art Museums Online Collection. Source: https://harvardartmuseums.org/collections/object/303887

Lot Art Online Auction Catalogue. Source: https://www.lot-art.com/auction-lots/Roman-Bronze-Ithyphallic-Dwarf-Figure-Priapus/24-roman_bronze_ithyphallic-08.7.21-artemi

Lyon, Lugdunum Musée et Théatres Romains. Source: https://lugdunum.grandlyon.com/fr/Oeuvre/3099-statuette-ithyphallique-Silene-

Metropolitan Museum of Art Online Collection. Source: https://www.metmuseum.org/art/collection/search/246687

Museum of Fine Arts, Budapest Online Collection. Source: https://www.mfab.hu/artworks/7294/

The Walters Art Museum Online Collection: 54.1115. Source: https://art.thewalters.org/object/54.1115/

Talu S. 2026, “Bronze Statuettes and a Scale Weight from Andriake, The Port of Myra”. Phaselis XII, 1-13. DOI: 10.5281/zenodo.18230432

https://doi.org/10.5281/zenodo.18230432

Sema TALU
PhD Cand, Akdeniz University, Institute of Social Sciences, Archaeology Department, talusema@gmail.com | https://orcid.org/0000-0001-9910-9492

Beyond Typology: Compositional Analysis of Grave Goods from Tralleis Western Necropolis Using Portable XRF Spectrometry

Phaselis_Journal — Wed, 31 Dec 2025 12:20:23 +0000

Tipolojinin Ötesinde: Tralleis Batı Nekropolü Mezar Eşyalarının Taşınabilir XRF Spektrometrisi ile Bileşimsel Analizi

Arzu ÖZVER
_{https://orcid.org/0000-0002-4211-4933}

Salih SOSLU
_{https://orcid.org/0000-0003- 2045-116X}

PHASELIS XI (2025) 57-73
DOI: 10.5281/zenodo.17373258
Geliş Tarihi: 10.07.2025 | Kabul Tarihi: 15.08.2025
Elektronik Yayın Tarihi: 17.10.2025

PDF İndir

PDF Görüntüle

Referanslar

Abstract: The archaeological study of necropoleis has traditionally relied on typological and stylistic analyses, often lacking comprehensive archaeometric investigations that could provide deeper insights into ancient material culture, production technologies, and socio-economic networks. This study addresses this methodological gap by presenting an interdisciplinary archaeometric investigation of grave goods excavated in 2017 from the Western Necropolis of the of Tralleis, located in the Kemer neighborhood of Efeler district, Aydın province. Despite the archaeological significance of Tralleis as a major Hellenistic and Roman urban center in western Anatolia, systematic scientific analyses of its necropolis assemblages have remained conspicuously absent from scholarly discourse. Employing portable X-ray Fluorescence (p-XRF) spectrometry, this research examines a representative corpus of funerary deposits recovered from chamber tombs, stone cist tombs, tile graves, pithos burials, and cremation urns. The analytical protocol encompasses both ceramic artifacts—including lamps, lykion vessels, situlae, jugs, and transport amphorae—and metal objects such as mirrors, bracelets, and rings. The p-XRF analyses yield critical data concerning compositional characteristics, clay provenance, firing technologies, and alloy compositions, thereby illuminating aspects of craft specialization, trade networks, and ritual practices. This investigation represents the first comprehensive archaeometric study of Tralleis necropolis material, transcending conventional descriptive approaches through the integration of advanced analytical methodologies. The findings contribute significantly to our understanding of mortuary practices, technological traditions, and regional exchange systems in ancient Caria during the Hellenistic and Roman periods.

Keywords: Tralleis, p-XRF Analysis, Necropolis Assemblages, Ceramic Archaeometry, Metallurgical Analysis

Top

Öz: Nekropolis alanlarının arkeolojik incelemesi geleneksel olarak tipolojik ve stilistik analizlere dayanmakta, antik materyal kültürü, üretim teknolojileri ve sosyo-ekonomik ağlar hakkında daha derin içgörüler sağlayabilecek kapsamlı arkeometrik araştırmalardan yoksun kalmaktadır. Bu çalışma, Aydın ili Efeler ilçesi Kemer mahallesinde yer alan Tralleis’in Batı Nekropolis’inde 2017 yılında gerçekleştirilen kazılarda ele geçen mezar buluntularının disiplinlerarası arkeometrik incelemesini sunarak bu metodolojik boşluğu gidermeyi amaçlamaktadır. Tralleis’in Batı Anadolu’daki önemli bir Hellenistik ve Roma dönemi kent merkezi olmasına karşın, nekropolis buluntularının sistematik bilimsel analizleri akademik literatürde belirgin biçimde eksik kalmıştır. Taşınabilir X-ışını Floresan (p-XRF) spektrometrisi kullanılarak yürütülen bu araştırma, oda mezarlar, taş sanduka mezarlar, kiremit mezarlar, pithos gömüler ve kremasyon urnelerinden çıkarılan temsili bir cenaze buluntuları korpusunu incelemektedir. Analitik protokol, kandiller, lykion kapları, situlalar, testiler ve ticari amphoralar gibi seramik eserlerin yanı sıra aynalar, bilezikler ve yüzükler gibi metal nesneleri de kapsamaktadır. p-XRF analizleri, bileşimsel özellikler, kil kökeni, pişirme teknolojileri ve alaşım kompozisyonları hakkında kritik veriler sunarak zanaat uzmanlaşması, ticaret ağları ve ritüel uygulamaların çeşitli yönlerini aydınlatmaktadır. Bu araştırma, Tralleis nekropolis malzemesinin ilk kapsamlı arkeometrik çalışmasını temsil etmekte ve ileri analitik metodolojilerin entegrasyonu yoluyla geleneksel betimleyici yaklaşımları aşmaktadır. Bulgular, Hellenistik ve Roma dönemlerinde antik Karia Bölgesi’ndeki ölü gömme pratikleri, teknolojik gelenekler ve bölgesel değişim sistemlerinin anlaşılmasına önemli katkılar sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Tralleis, p-XRF Analiz, Nekropol Buluntu Toplulukları, Seramik Arkeometrisi, Metalürjik

Analiz

Akkan Y., A. Saraçoğlu & A. Özver 2016, “2015 Yılı Tralleis Antik Kenti Restorasyon ve Alt Yapı Çalışmaları”. KST 38/1, 265-279.

Akkan Y. & Saraçoğlu A. 2018, “Tralleis 2016 Yılı Kazı ve Restorasyon Çalışmaları”. KST 39/2, 367-380.

Akkan Y., N. Öztürk & M. Karaosmanoğlu 2019, “2017 Yılı Tralleis Antik Kenti Kazı ve Restorasyon Çalışmaları”. KST 40/3, 173-184.

Atik N. 1995, Die Keramik aus den Südthermen von Perge. Published Doctoral Thesis, (IstMitt. Beih. 40). Tübingen.

Avcı M. N. 2024, “Tralleis Buluntusu Bir Grup Terracotta Figürinin Arkeometrik İncelemesi”. AST 38/2, 145-160.

Bailey D. M. 1975, A Catalogue of The Lamps In the British Museum I, Greek Hellenistic and Early Roman Pottery Lamps. British Museum Publications, London.

Bailey D. M. 1980, Roman Lamps Made in Italy, A Catalogue of the Lamps in the British Museum, II. London. Baldoni D. 2019, “Burial Customs in Hellenistic Iasos. Archeological Evidence from the Area Prehistoric Nekropolis”. Ed. E. Özer, Anadolu’da Hellenistik ve Roma Dönemlerinde Ölü Gömme Adetleri, Uluslararası

Sempozyumu Bildiri Kitabı / The Book of International Symposium on Burial Customs in Anatolia During the Hellenistic and Roman Periods. Ankara, 3-31.

Barın G. 1995, Aydın ve Milet Müzesi’ndeki Üzeri Kabartmalı Hellenistik-Roma Dönemi Kandilleri. Unpublished Doctoral Thesis, Ege University. İzmir.

Baylan S. 2008, Tralleis Kazılarında Ele Geçen Amphoralar. Unpublished Master’s Thesis, Adnan Menderes University. Aydın.

Baysal H. 2000, “Le Antiche Cittá Della Valle del Lykos – Lykos Vadisi’ndeki Antik Kentler, RicercheArcheologiche Turche Nella Valle Del Lykos (Lykos Vadisi Türk Araştırmaları)”. Archeologia E Storia 6, 19-49.

Boulter C. G. 1963, “Graves in Lenormant Street, Athens”. Hesperia 32/2, 113-137.

Brants J. 1913, Antieke Terra Cotta Lampen. Uit Het Rijksmuseum Van Autheden te Leiden, Leiden. Bruneau P. 1965, Les Lampes Exploration Archeologique de Delos (Fas. XXVI). Paris.

Chandler R. 1825, Travels in Asia Minor and Greece. Oxford.

Civelek A. 2001, Tralleis Nekropolis’i Buluntuları Işığında Hellenistik ve Roma Dönemi Seramiği. Unpublished Doctoral Thesis, Ege University. İzmir.

Civelek A. 2010, “Red Slip Ware from Tralles Excavations”. Colloquium Anatolicum 9, 169-191.

Coşkun A. 2022, Tralleis Güney Nekropolü Oda Mezarları ve Buluntuları. Unpublished Doctoral Thesis, Atatürk University. Erzurum.

Çekilmez M. 2009, “2008 Yılı Tralleis Antik Kenti Kazı ve Restorasyon Çalışmaları: Batı Nekropolis Alanı Kazı Çalışmaları”. KST 31/2, 380-382.

Çelikbaş E. 2016, 2005-2014 Parion Kazısı Metal (Bronz-Demir-Kurşun) Buluntuları. Unpublished Doctoral Thesis, Atatürk University. Erzurum.

Dinç R. 1998, “Tralleis Kazısı 1996”. KST 29/2, 205-236.

Dinç R. & Dede E. 2003a, “Tralleis 1999 Kazısı Sonuç Raporu”. Arkeoloji ve Sanat Dergisi 114, 11–24. Dinç R. & Dede E. 2003 b, “Tralleis (2000) Kazı Raporu”. KST 24/1, 405-418.

Dinç R. & Dede E. 2004, “Tralleis Kazısı Sonuç Raporu”. KST 25/1, 339-354.

Doymaz Ş. 2021, Aydın Arkeoloji Müzesi’nden Terrakotta Figürinler. Unpublished Master’s Thesis, Adnan Menderes University. Aydın.

Erol D. 2004, Tralleis Kenti Kazılarında Ele Geçen Baskılı Terra Sigillata. Unpublished Master’s Thesis, Adnan Menderes University. Aydın.

Erön A. 2013, Tralleis Hamam Gymnasion Kompleksi Seramikleri. Unpublished Doctoral Thesis, Adnan Menderes University. Aydın.

Erön A. 2015, “Tralleis Geç Antik Çağ Kandil Kalıpları”. Eds. C. Şimşek, B. Duman & E. Konakçı, Mustafa Büyükkolancı’ya Armağan. İstanbul, 263-267.

Ertuğrul F. 2023, 1996-2005 Yılları Arasında Tralleis’te Ele Geçen Roma Seramikleri. Unpublished Doctoral Thesis, Ege University. İzmir.

Facsády R. A. & Verebes A. 2009, “Analysis of Roman Bronze Finger Rings from Aquincum”. Materials and Manufacturing Processes 24, 993-998.

Fellows C. 1852, Travels and Researches in Asia Minor, More Particularly in the Province of Lycia. London. Foça S. 2019, Teos Batı Nekropolisi: Mezar Tipolojisi ve Buluntular. Unpublished Doctoral Thesis, Dokuz Eylül University. İzmir.

Frothingham A. L. 1888, “Archaeological News”. AJA 4/4, 72-530.

Güllüsaç Ş. 2018, Teos Batı Nekropol’ü (Hiddenbay Kurtarma Kazısı). Unpublished Master’s Thesis, Ege University. İzmir.

Gürler B. 1994, Metropolis’in Hellenistik Dönem Seramiği. Unpublished Doctoral Thesis, Ege University. İzmir. Gürler B. 2004, Tire Müzesi Bronz Eserleri/Bronze Objects at Tire Museum, Ege Yayınları, İstanbul.

Hayes J. W. 1980, Ancient Lamps in the Royal Ontario Museum, I, Greek and Roman Clay Lamps A Catalogue. Royal Ontario Museum, Toronto.

Hayes J. W. 1991, The Hellenistic and Roman Pottery (Paphos III). Nicosia. Hayes J. W. 2008, Roman Pottery Fine-Ware Imports (Agora 32). Princeton.

Heirmerl A. 2001, Dier Römischen Lampen aus Pergamon: Vom Beginn der Kaiserzeit bis zum Ende des 4. Jhs.Chr. (Pergamenische Forschungen Band 13). Walter de Gruyter, Berlin.

Hershkovitz M. 1986, “Miniature Ointment Vases from the Second Tempel Period”. IEJ 36, 45-51.

Howland R. H. 1958, The Athenian Agora 4, Greek Lamps and Their Survials. Princetion. Humann C. & Dörpfeld W. 1893, “Ausgrabungen in Tralles”. AthMitt 18, 365-411.

Işın G. 2002, “Ointment or Medicine Vessels from Patara: An Overview of a Simple Hellenistic from in the Ancient Mediterranean World”. AA 2, 85-96.

Leake W. M. 1824, Journal of A Tour in Asia Minor, With Comparative Remarks on the Ancient and Modern Geography of That Country. London.

Liritzis I. & Zacharias N. 2011, “Portable XRF of Archaeological Artifacts: Current Research, Potentials and Limitation’s”. Ed. M. S. Shackley. X-Ray Fluorescence Spectrometry (XRF) in Geoarchaeology. New York, London, 109-142.

McFadden G. 1946, “A Tomb of the Necropolis of Ayios Ermoyenis at Kourion”. AJA 50, 449-489.

Okunak M. 2005, Hierapolis Kuzey Nekropol’ü (159D No. lu Tümülüs) Anıt Mezar ve Buluntuları. Unpublished Master’s Thesis, Pamukkale University. Denizli.

Ölmez F. 2000, Tralleis Nekropolünden Bir Mezar ve Buluntuları. Unpublished Master’s Thesis, Adnan Menderes University. Aydın.

Özer E. & Doksanaltı E. M. 2017, “Aizanoi Kuzey Nekropolis’te Bulunan Bir Mezarı Anlamak, Okumak ve Yorumlamak: Heraklesli Mezar”. Cedrus 5, 287-300.

Özkan T. & Atukeren S. 1999, “Cevizcioğlu Çiftliği Nekropolü Kazıları”. Tahtalı Barajı Kurtarma Kazısı Projesi. İzmir, 43-54.

Öztürk N., B. Kavaz-Kındığılı, G. Güloğlu & İ. Özcihan 2020, “2018 Yılı Tralleis Kazıları”. KST 41/3, 559-570. Öztürk, N., G. Güloğlu, İ. Özcihan & M. Toy 2022, “2019-2020 Yılı Tralleis Antik Kenti Kazı ve Restorasyon Çalışmaları”. KST 42/3, 435-444.

Özver A. 2021, Tralleis Batı Nekropolü ve Buluntuları. Unpublished Doctoral Thesis, Aydın Adnan Menderes University. Aydın.

Özver A. 2024, “Tralleis Batı Nekropolü’nden Bir Oda Mezar ve Buluntuları”. Arkeoloji ve Sanat 175, 107-132. Pearce M. 2018, “The Curse of the p-XRF: the Negative Consequences of the Popularity of Handheld XRF Analysis of Copper-Based Metal Artefacts”. Metalla Nr. 24.2, 81–85.

Potts P. J. & West M. 2008, Portable X-Ray Fluorescence Spectrometry Capabilities for In Situ Analysis. Cambridge.

Rayet O. & Thomas A. 1877, Milet et le Golfe Latmique, Tralleis, Magnesia du Meandre, Priene, Milet, Didymes,

Heraclee du Latmos, Fouilles et Explarations Archeologiques. Paris.

Robinson H. S. 1959, The Athenian Agora 5, Pottery of the Roman Perios, Chronology, Princetion.

Saraçoğlu A. 2013, “Tralleis Batı Nekropolü Mezar ve Buluntuları”. Eds. F. Işık & H. İşkan, Uluslararası Patara Kazıları, 25. Yıl Sempozyumu. Antalya, 475-497.

Shackley M. S. (Ed.), 2011, X-Ray Fluorescence Spectrometry (XRF) in Geoarchaeology. London. Sjöqvist E. 1960, “Morgantina. Hellenistic Bottles”. AJA 64, 78-83.

Şahin F. 2010, Patara Metal Buluntuları. Unpublished Master’s Thesis, Akdeniz University. Antalya.

Şimşek C. 1999, “Antik Dönem’de Babadağ Çevresi, Tarihte ve Günümüzde Babadağ”. I. Babadağ Sempozyumu. Denizli, 316-362.

Şimşek C. 2002, “Trapezopolis Antik Kenti Nekropolü II”. Arkeoloji ve Sanat 111, 27-40.

Şimşek C., M. Okunak, & M. Bilgin 2011a, Laodikeia Çalışmaları 1.1: Laodikeia Nekropol’ü (2004-2010 Yılları, Metin). İstanbul.

Şimşek C., M. Okunak & M. Bilgin, M. 2011 b, Laodikeia Çalışmaları 1.2: Laodikeia Nekropol’ü (2004-2010 Yılları, Katalog). İstanbul.

Takaoğlu T. 2006, “New Light on the Origins of Eastern Sigillata B Ware”. Ed. T. Takaoğlu, Anadolu Arkeolojisine

Katkılar 65. Yaşında Abdullah Yaylalı’ya Sunulan Yazılar. İstanbul, 263-270.

Texier C. 1862, Asie Mineure: Description Géographique, Historique et Archéologique des Provinces et des Villes de la Chersonnèse d’Asie. Paris.

Tezgör D. K. & Sezer T. 1995, İstanbul Arkeoloji Müzeleri Pişmiş Toprak Kandiller Kataloğu 1: Protohistorik,

Arkaik, Klasik ve Hellenistik Dönemler. Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul.

Tuluk G. G. 1996, Ionia Bölgesi’nde Hellenistik Dönem Kandiller. Unpublished Doctoral Thesis, Ege University. İzmir.

Ürkmez Ö. 2002, Şaşal Nekropolü Storoter Mezarları. Unpublished Master’s Thesis. Ege University, İzmir. Vapur Ö. 2011. “Menderes Magnesiası Theatron Kazısı Seramik Buluntuları”. Anadolu/Anatolia 37, 143-193.

Wiegand T. H. & Schrader H. 1904, Priene, Ergebnisse der Ausgrabungen und Untersuchungen in den Jahren 1895- 1898. Berlin.

Yaylalı A. 2008, “2006 Yılı Tralleis Antik Kenti Kazı ve Restorasyon Çalışmaları”. KST 29/1, 561-566. Yaylalı A. 2009, “2007 Yılı Tralleis Antik Kenti Kazı Çalışmaları”. KST 30/3, 27-34.

Yaylalı A. 2010, “2008 Yılı Tralleis Antik Kenti Kazı ve Restorasyon Çalışmaları”. KST 31/2, 375-385. Yurtseven F. 2006, “Tarsus Köylü Garajı Mezarı Buluntuları”. Anadolu/Anatolia 31, 91-121.

Özver & S. Soslu,”Beyond Typology: Compositional Analysis of Grave Goods from Tralleis Western Necropolis Using Portable XRF Spectrometry” Phaselis XI (2025) 57-73. 10.5281/zenodo.17373258

https://doi.org/10.5281/zenodo.17373258

Dr. Öğr. Üyesi Arzu ÖZVER
Asst. Prof., Aydın University, The Faculty of Science and Literature, Department of Archaeology, arzuozver@adu.edu.tr | https://orcid.org/0000-0002-4211-4933

Dr. Öğr. Üyesi Salih SOSLU
Asst. Prof., Burdur Mehmet Akif Ersoy University, Faculty of Science and Literature, Department of Archaeology, ssoslu@mehmetakif.edu.tr | https://orcid.org/0000-0003- 2045-116X

The Unusual Rise of the Doric Order: Reassessing Architectural Preferences in Western Anatolia through the Case of Metropolis

Phaselis_Journal — Wed, 31 Dec 2025 11:46:18 +0000

Dor Düzeninin Sıradışı Yükselişi: Metropolis Örneğinde Batı Anadolu’da Mimari Tercihlerin Yeniden Değerlendirilmesi

Onur GÜLBAY
_{https://orcid.org/0000-0002-6348-0908}

PHASELIS XI (2025) 43-55
DOI: 10.5281/zenodo.17144804
Geliş Tarihi: 24.06.2025 | Kabul Tarihi: 10.07.2025
Elektronik Yayın Tarihi: 17.09.2025

PDF İndir

PDF Görüntüle

Referanslar

Abstract: When we compare the Doric architectural order with the Ionic and Corinthian orders, it is understood that it is a less common architectural order in Western Anatolia. The Doric order begins to be seen in Western Anatolia with the Archaic Period, as in continental Greece. However, it does not become as widespread as in continental Greece and Italy. Metropolis is one of the cities that used the Doric architectural order intensively during the Hellenistic Period, as in other cities of Western Anatolia. The most important buildings in the city such as the Sanctuary of Ares, the Sanctuary of Zeus Krezimos, the Theatre (Proskenion 1st Story), the Bouleuterion, the Stoa and the Trade Building? were built in the Doric order. The intensive use of this design in Metropolis during the Hellenistic Period is remarkable. This situation can be explained in three ways. According to the first interpretation, the Doric architectural order was transferred from mainland Greece to Metropolis through the interaction and eventual assimilation between the local inhabitants and Greek colonists, especially during the 8th to 6th centuries BCE. An alternative interpretation posits that the Doric architectural order was adopted in Metropolis due to its relative simplicity of execution compared to the Ionic and Corinthian orders, potentially contributing to its popularity in the region. Another perspective suggests that the preference for the Doric order may have carried a political connotation—particularly during the Hellenistic period—serving as a symbolic stance against Athenian influence.

Keywords: Metropolis, Doric Order, Triglyph-Metope, Geison-Sima, Mutulus-Guttae

Top

Öz: Dor mimari düzenini Ion ve Korinth düzenleriyle kıyasladığımızda Batı Anadolu’da daha az oranda karşılaşılan bir mimari düzen olduğu anlaşılmaktadır. Dor düzeni Kıta Yunanistan’da olduğu gibi Arkaik Dönem’le birlikte Batı Anadolu’da görülmeye başlar. Fakat Kıta Yunanistan ve İtalya’da olduğu kadar yaygınlaşmaz. Metropolis diğer Batı Anadolu kentlerinde olduğu gibi Hellenistik Dönem içinde Dor mimari düzenini yoğun olarak kullan kentlerden biridir. Kentteki en önemli yapılar olan Ares Kutsal Alanı, Zeus Krezimos Kutsal Alanı, Tiyatro (Proskenion 1. Kat), Bouleuterion, Stoa ve Ticaret Yapısı? Dor düzeninde inşa edilmişlerdir. Metropolis’te bu tasarımın Hellenistik Dönem’de yoğun oranda kullanımı dikkat çekicidir. Bu durum üç şekilde açıklanabilir. Birincisi Metropolis’te yaşayan yerel hakların Hellas’tan gelen kolonilestlerle özelikle de MÖ 8-6. yüzyıllarda karışmaları sonucunda bu mimari düzenin Kıta Yunanistan’dan getirildiği düşüncesidir. Alternatif bir yorum, Dor düzeninin Ion ve Korinth düzenlerine kıyasla uygulanmasının göreli olarak daha kolay olması nedeniyle Metropolis’te benimsendiğini ve bu durumun bölgede söz konusu mimari düzenin yaygınlık kazanmasına katkı sağlamış olabileceğini öne sürmektedir. Bir diğer bakış açısı ise, özellikle Hellenistik Dönem’de, Dor düzenine yönelimin Atina etkisine karşı simgesel bir duruş sergileyen siyasi bir anlam taşıyabileceğini ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler:Metropolis, Dor Düzeni, Triglif-Metop, Geison-Sima, Mutulus-Guttae

Arslan B. 2023, Metropolis Tiyatrosu. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi. İzmir. Arslan B. & Aybek S. 2022, “Metropolis Tiyatrosu Sahne Binasının (Skene) Mimari Evreleri

Üzerine Bir Değerlendirme”. Arkeoloji Dergisi XXVIII/1, 101-126.

Atila C. 2012, Metropolis Geometrik Dönem Seramiği. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi. İzmir.

Aybek S. 2018, “Metropolis’ten İki Komutan-Yönetici Heykeli Parçası”. SEFAD 39, 293-310.

Aybek S. & Gülbay O. 2019, “The Cult of Zeus Krezimos at Metropolis Previous Observations on the Sacred Area and Cult”. BYZAS 24, 241-252.

Aybek S., Arslan B., Duman E. & Balım Y. 2024, “Metropolis Arkeolojik Araştırmaları, 2022”. KST

43/6, 462-466.

Bakke J. 2007, Forty Rivers. Landscape and Memory in the District of Ancient Tegea. Ph.D. diss.

University of Bergen, Norway.

Dreyer B. & Engelmann H. 2003, Die Inschriften von Metropolis, Die Derkete für Apollonios: Städtische Politik unter den Attaliden und im Konflikt zwischen Aristonikos und Rom (Teil 1, Dr. Rudolf Halbert GMBH). Bonn.

Erder C. 1967, Hellenistik Devir Anadolu Mimarisinde Kyma Recta-Kyma Reversa. Ankara.

Ersoy A. 1998, Batı Anadolu Hellenistik Dönem Stoaları Işığında Metropolis Stoası. Ege

Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi. İzmir.

Fochetti B. 2024, “Aspects of Continuity and Change in the Doric Order of the Province of Asia during the Imperial Period”. BYZAS 25, 120-122.

Gider Z. 2005, Lagina’daki Dor Mimarisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale

Üniversitesi. Denizli.

Gider-Büyüközer Z. 2013, Karia Bölgesi Dor Mimarisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Selçuk

Üniversitesi. Konya.

Gider-Büyüközer Z. 2014, “Dorik Frizden Bir Detay: Triglif Kulakları”. OLBA XXII, 155-188.

Gider-Büyüközer Z. 2018, “Dorik Geisonlarda Mutulus Plakaları ile Guttaenın Düzenlenişi”.

Arkhaia Anatolika Anadolu Arkeolojisi Araştırmaları Dergisi 1, 61-92.

Gider-Büyüközer Z. 2019, “Anadolu Dor Mimarisi: MÖ 4. Yüzyıl”. Arkhaia Anatolika 2, 102-165.

Gözlü A. 2016, “Antik Yunan (Hellen) Da Koloniler ve Bunların Nitelikleri”. Folklor/Edebiyat 22/87, 195-206.

Gülbay O. 2024, “MS 2. Yüzyıl Metropolis Mimari Süslemeleri”. Arkeoloji ve Sanat 175, 133-142.

Tommaso I. 2009, Hierapolis di Frigia III. Architettura Dorica a Hierapolis di Frigia. İstanbul. Jones M. W. 2001, “Doric Measure and Architectural Design 2: A Modular Reading of the

Classical Temple”. AJA 105/4, 675-713.

Knackfuss H. 1908, Das Rathaus von Milet. Königliche Müseen. Berlin.

Köymen C. 2006, Metropolis Ares Tapınağının Buluntular Işığında Mimari Açıdan Değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi. İzmir.

Meriç R. 1982, Metropolis in İonien: Ergebnisse einer Survey-Unternehmung in den Jahre 1972-1975. Königstein/Ts. Hain.

Meriç R. 1992, “Torbalı-Metropolis Kazısı”. KST XIII/1, 237-240.

Mert H. 2008, Untersuchungen zur hellenistischen und kaiserzeitlichen Bauornamentik von Stratonikeia (IstForsch 50). Tübingen.

Öz A. K. 2006, Antik Dönem Meclis Binalarının Metropolis Örneğinde Araştırılması ve Korunması.

Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi. İzmir.

Rumscheid F. 1994, Untersuchungen zur Kleinasiatischen Bauornamentik des Hellenismus I-II.

Mainz.

Rumscheid F. 2000, Küçük Asya’nın Pompeisi Priene Rehberi. Trans. Selma Bulgurlu. İstanbul. Shoe L. T. 1950, “Greek Mouldings of Kos and Rhodes”. Hesperia 19/4 338-369.

Sponsel C. 2017, Der Areskult in Metropolis (Ionien). Erlangen. Thompson H. A. 1992, The Stoa of Attalos II in Athens. Princeton. Wescoat B. D. 2012, The Temple of Athena at Assos. Oxford.

Wulzinger K. 1946, “Das Rathaus von Herakleia am Latmos”. Antike Rathäuser. Studien zur Bauforschung, Heft 4. Berlin: Gebr. Mann. 22-33.

O. Gülbay, “The Unusual Rise of the Doric Order: Reassessing Architectural Preferences in Western Anatolia through the Case of Metropolis”. Phaselis XI (2025) 43-55. 10.5281/zenodo.17144804

https://doi.org/10.5281/zenodo.17144804

Doç. Dr. Onur GÜLBAY
Doç. Dr., Dokuz Eylül University, Faculty of Letters, Department of Archaeology İzmir, onur.gulbay@deu.edu.tr | 0000-0002-6348-0908

An Ethnoarchaeological Study on Olive Cultivation and Olive Oil Production from the Prehistoric Period to the Present in Hatay: The Case of Tokaçlı

Phaselis_Journal — Wed, 31 Dec 2025 05:50:49 +0000

Hatay’da Prehistorik Dönem’den Günümüze Zeytin Yetiştiriciliği ve Zeytinyağı Üretimine Yönelik Etnoarkeolojik Bir Çalışma Tokaçlı Örneği

Hasan Onur TIBIKOĞLU
_{https://orcid.org/0000-0001-7046-0094}

Banu ÖZDİLEK
_{https://orcid.org/0000-0001-5803-5386}

Canan KARATAŞ YÜKSEL
_{https://orcid.org/0000-0003-3964-8333}

PHASELIS XI (2025) 15-41
DOI: 10.5281/zenodo.16279304
Geliş Tarihi: 12.05.2025 | Kabul Tarihi: 25.05.2025
Elektronik Yayın Tarihi: 21.07.2025

PDF İndir

PDF Görüntüle

Referanslar

Abstract: The Levant Region, located at the northern end of Hatay, has been home to the wild olive tree, a common species of the Eastern Mediterranean’s natural vegetation, since the Pleistocene. This region, key to humanity’s cultural development, is where olives were first cultivated during the Chalcolithic and Early Bronze Ages. Archaeological research reveals that olive cultivation and oil production were prominent economic activities, especially during the Roman Period. Maintaining its economic significance during the Ottoman era, olive production continues today in Altınözü, Yayladağı, and Samandağ, where olives are processed on the limestone plateau slopes. Modern olive oil production is industrialized, yet ancient methods are still practiced in some villages for personal consumption and to meet market demands for high-quality products. Rural areas host olive pressing devices either in private gardens or communal spaces. The transformation of olives into olive oil in Hatay reflects ancient technical practices, sociological production organization, and the agricultural society’s traditions and beliefs. In this context, Tokaçlı Village in Hatay is a significant traditional production area, providing valuable insights into the continuity of these practices.

Keywords: Olive and Olive Oil, Hatay-Antakya-Tokaçlı Village, Ethnoarchaeology, Antiocheia ad Orontes, Tokaçlı Village

Top

Öz: Hatay’ın kuzey ucunda yer aldığı Levant Bölgesi, Pleistosen çağdan bu yana Doğu Akdeniz’in doğal bitki örtüsünün yaygın türlerinden biri olan yabani zeytin ağacına sahipliği yapmaktadır. İnsanlığın kültürel gelişim sürecinde kilit bir role sahip olan bu bölge, aynı zamanda zeytin ağacının ilk kez yetiştirildiği yerdir. Araştırmalar, evcilleştirilmiş zeytinin ilk olarak Kalkolitik ve Erken Tunç Çağlarında bu bölgede yetiştirildiğini göstermektedir. Bölgede yapılan arkeolojik araştırmalar, özellikle Roma Dönemi’nde zeytin yetiştiriciliği ve zeytinyağı üretiminin yaygın bir ekonomik faaliyet olduğunu ortaya koymaktadır. Osmanlı döneminde de kent ekonomisi için önemini koruyan zeytin, günümüzde de Altınözü, Yayladağı ve Samandağ ilçelerini kapsayan kalker masif platonun tepe yamaçlarında işlenerek zeytinyağına dönüştürülmektedir. Modern zeytinyağı üretimi genellikle sanayileşmiş bir sistemle işlenmektedir. Bunun yanı sıra bazı köylerde yerleşimciler hem bireysel tüketimlerini karşılamak hem de pazarın kaliteli ürün talebi nedeniyle zeytinyağı üretiminde eski süreçleri takip etmektedir. Kırsal yerleşimlerde evlerde özel mülkiyete ait zeytin sıkma cihazları/mekanizmaları bulunmaktadır. Hatay’da zeytinin yetiştiricilikten zeytinyağına dönüşümü, antik dönemin teknik uygulamalarının yanı sıra sosyolojik örgütlenmenin üretimdeki rolü ve özellikle tarım toplumunun gelenek ve inançlarına dair kavrayışımızı genişletecek bir süreç izlemektedir. Bu bağlamda Hatay İli Altınözü İlçesi Tokaçlı Köyü önemli bir geleneksel üretim alanıdır.

Anahtar Kelimeler:Zeytin-Zeytinyağı, Hatay-Antakya, Etnoarkeoloji, Antiocheia ad Orontes, Tokaçlı Köyü

Adam A. 1981, The Liturgical Year – Its History and Its Meaning After the Reform of the Liturgy. Minnesota. Akar M. 2013, “Krallar ve Tüccarlar Kenti Alalakh”. Aktüel Arkeoloji 33, 84-93.

Akar M. & Kara D. 2018a, “Into the Hinterland: The Middle Bronze Age Building at Toprakhisar Höyük, Altınözü (Hatay, Turkey)”. Adalya 21, 81–116.

Akar M. & Kara D. 2018b, “Toprakhisar Höyük Kazısı: MÖ 6. Binyıldan 1. Binyıla Amik Ovası Merkezleri ve Altı-nözü Kırsal Yerleşimleri Arası Politik, Ekonomik ve Kültürel İlişkiler”. Anadolu/Anatolia 44, 237-276.

Akar M. & Kara D. 2019, “Center and Periphery Dynamics between the Altinözü Highlands and the Amuq Valley Lowlands: The New Rescue Excavations at Toprakhisar Höyük (Hatay, Turkey)”. Eds. M. Durak & M. Far-gipane, Arslantepe I. Uluslararası Arkeoloji Sempozyumu Bildirileri / Arslantepe I. International Archaeo-logy Symposium Proceedings, 2019, Malatya, 253–267.

Akar M. & Kara D. 2020, “The formation of collective, political and cultural memory in the Middle Bronze Age: Foundation and termination rituals at Toprakhisar Höyük”. Anatolian Studies 70, 77–103.

Akar M., Yener K. A., Bulu M. & Ingman T. 2021, “Seven: A Fresh Perspective on the Middle Bronze Age at Tell Atchana, Alalakh: The 2007–2019 Seasons”. The Archaeology of Anatolia, Volume IV: Recent Discoveries (2018–2020), 75-95.

Akkuş İ. & Karakoç M. 2021, “Anadolu’da Etnoarkeoloji Araştırmaları”. Eds. İ. Akkuş & M. Karakoç, Anadolu’da Etnoarkeoloji Araştırmaları Prehistorik Dönemlerden Günümüze Kadar. İstanbul, 11–34.

Ali N. 2014, “Olive Oil Production in A Semi-Arid Area: Evidence From Roman Tell Es-Sukhnah, Jordan”. Medi-terranean Archaeology & Archaeometry 14-2, 337-348.

Arslantürk N. & Ketenoğlu O. 2008, “Akdeniz Bölgesinin Tanımı ve Florasının Kökeni”. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi 1/1, 79–86.

Ateş H. 2022, “Osmanlı Dönemi’nde Antakya ve Yakın Çevresinde Zeytincilik Faaliyetleri”. Bengi Dünya Yörük-Türkmen Araştırmaları Dergisi 5/2, 243–76.

Autret C., Dillon M., Lund J., Rauh N. & Zoroğlu L. 2014, “The Trading Networks of Ancient Rough Cilicia”. In Ladstatter S., Pirson F. & Schmidts T. (eds.), Hafen und Hafenstadte im östlichen Mittelmeerraum / Har-bours and Harbor Cities in the Eastern Mediterranean. Byzas 19/2, 593–618.

Badreshany K., Philip G. & Kennedy M. 2020, “The Development of Integrated Regional Economies in the Early Bronze Age Levant: New Evidence from ‘Combed-Ware’ Jars”. Levant 52/1–2, 160–196.

Barazani O., Dag A. & Dunseth Z. 2023, “The History of Olive Cultivation in the Southern Levant”. Frontiers in Plant Science, 1–10.

Besnard G., Khadari B., Navascués M., Fernández-Mazuecos M., El Bakkali A., Arrigo N., Baali-Cherif D., Brunini-Bronzini de Caraffa V., Santoni S., Vargas P. & Savolainen V. 2013, “The complex history of the olive tree: from Late Quaternary diversification of Mediterranean lineages to primary domestication in the northern Levant”. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 280/1756, 1–7.

Boynudelik M. & Boynudelik Z. İ. 2008, Zeytin Kitabı: Zeytinden Zeytinyağına. İstanbul.

Braudel F. 2017, II. Felipe Döneminde Akdeniz ve Akdeniz Dünyası, Cilt I. Çev. M. A. Kılıçbay, Ankara.

Breton C. M., Warnock P. & Bervillé A. J. 2012, “Origin and history of the Olive”. Ed. I. Muzzalupo, Olive Germ-plasm—The Olive Cultivation, Table Olive and Olive Oil Industry in Italy. Croita, 2–22.

Casana J. 2008, “Mediterranean valleys revisited: Linking Soil Erosion, Land Use and Climate Variability in the Northern Levant”, Geomorphology 101-3, 429-442.

Casana J. & Wilkinson T. J. 2005, “Settlement and landscapes in the Amuq region”. Ed. K. A. Yener, The Amuq Valley Regional Projects 1, 1995–2002. Oriental Institute Publications 131. Chicago, 29–66.

Cassana J. 2004, “The Archaeological Landscape of Late Roman Antioch”. Eds. I. Sandwell & J. Huskinson, Cul-ture and Society in Later Roman Antioch, Papers from a Colloquium, London 15th December, 2001. Oxford, 102–124.

Çakman A. (Tarih Belirtilmemiş), Türkiye Zeytincilik Bibliyografyası (Bibliography on Olive in Turkey) (1952–1975). Ankara.

De Giorgi A. U. 2010, “Olive Oil Production in the Antiochene From the Early Empire Into Late Antiquity”. Eds. Ü. Aydınoğlu & A. K. Şenol, Antik Çağda Anadolu’da Zeytinyağı ve Şarap Üretimi Sempozyum Bildirileri, 06–08 Kasım 2008, Mersin, Türkiye, KAAM Kilikia Arkeolojisini Araştırma Merkezi, 2010, 97–107.

De Giorgi A. U. 2016, Ancient Antioch. Cambridge.

Diler A. 2004, “Tradition and change in olive oil processing in Rural Caria”. Ed. T. Takaoğlu, Etnoarchaeological Investigations in Rural Anatolia, Vol. 1, İstanbul, 55–66.

Downey G. 1961, A History of Antioch in Syria: From Seleucus to the Arab Conquest. Princeton University Press, Princeton.

Engin A. 2019, “A Middle Bronze Age Palace at Oylum Höyük and New Findings”. Eds. M. Durak & M. Fargipane, Arslantepe I. Uluslararası Arkeoloji Sempozyumu Bildirileri / Arslantepe I. International Archaeology Sym-posium Proceedings, 2019, Malatya, 237–252.

Fernández S., Fuentes N., Carrión J. S., González-Sampériz P., Montoya E., Graciel G., Vega-Toscano G. & Riquelme J. A. 2007, “The Holocene and upper Pleistocene pollen sequence of Carihuela cave, southern Spain”. Geobios40/1, 75–90.

Finkelstein I. & Langgut D. 2018, “Climate, Settlement History, and Olive Cultivation in the Iron Age Southern Levant”, BASOR 379, 153-169.

Fiorentino G., Primavera M. & Caracuta V. 2014, “Archaeobotanical Analysis at Mersin-Yumuktepe: Food Ha-bits from Neolithic to Medieval Period, Paleonutrition and Food Practices in the Ancient Near East”. Eds. Milano, F. M. Fales & G.-B. Lanfranchi, Paleonutrition and Food Practices in the Ancient Near East: Towards a Multidisciplinary Approach (History of the Ancient Near East / Monographs XIV), S.A.R.G.O.N, Padova, 85–94.

Foss C. 1997, “Syria in Transition: A. D. 550–750: An Archaeological Approach”. Dumbarton Oaks Papers 51, 189–269.

Galili E., Langgut D., Terral J. F., Barazani O., Dag A., Kolska Horwitz L., Ogloblin-Ramirez I., Rosen B., Weinstein-Evron M., Chaim S., Kremer E., Lev-Yadun S., Boaretto E., Ben-Barak-Zelas Z. & Fishman A. 2021,“Early production of table olives at a mid-7th millennium BP submerged site off the Carmel coast (Israel)”. Sci-entific Reports 11/1, 1–15.

Galili E., Kolska-Horwitz L. & Rosen B. 2018, “Sualtındaki Prehistorik Eserlerin Tespiti, Kazıları ve Araştırılma-sında ‘İsrail Modeli’ / ‘The Israel Model’ For the Detection, Excavation and Research of Submerged Pre-history”. TINA – Maritime Archaeology Periodical 10, 31–69.

Genz H., Riehl S., Çakirlar C., Slim F. & Damick A. 2016, “Economic and Political Organization of Early Bronze Age Coastal Communities: Tell Fadous-Kfarabida as a Case Study”. Berytus 55, 79–119.

Goren-Inbar N., Alperson N., Kislev M. E., Simchoni O., Melamed Y., Ben-Nun A. & Werker E. 2004, “Evidence of hominin control of fire at Gesher Benot Yaaqov”. Science 304/5671, 725–727.

Gurbuz-Veral M., El Bakkali A., Essalouh L., Tollon C., Hakan M., Ulaş M., Ulaş B., Santoni S. & Khadari B. 2016, “New Insights on Olive Domestication in Turkey”. VIII International Olive Symposium 1199, 15–20.

Gündüz A. 2009, XVI. Yüzyılda Antakya Kazası (1550-1584), Color Ofset Matbaacılık, Antakya.

Hadziiossif C. 2018, “Zeytin ve Zeytinyağının Tarihselliği”. Eds. A. Y. Kaya & E. Akpınar, Zeytinin Akdeniz’deki Yolculuğu Konferans Bildirileri. İzmir, 96–105.

Haldane C. 1993, “Direct Evidence for Organic Cargoes in the Late Bronze Age”. World Archaeology 24/3, 348–360.

Harmanşah Ö 2014, “Stone Worlds: Technologies of Rock-Carving and Place-Making in Anatolian Landscapes”. Edited by A. B. Knapp & P. van Dommelen, The Cambridge Prehistory of the Bronze and Iron Age Medi-terranean, New York, 379-394.

Iacomi V. 2010, “Some Notes on Late-Antique Oil and Wine Production in Rough Cilicia (Isauria) on the Light of Epigraphic Sources: Funerary Inscriptions From Korykos, LR1 Amphorae Production in Elaiussa Sebaste and the Abydos Tariff”. Eds. Ü. Aydınoğlu & A. K. Şenol, Olive Oil and Wine Production in Anatolia During Antiquity, International Symposium Proceedings, 06–08 November 2008, Mersin, 19–32.

Kaniewski, D., Van Campo, E., Boiy, T., Terral, J.-F., Khadari, B. & Besnard, G. 2012, “Primary domestication and early uses of the emblematic olive tree: palaeobotanical, historical and molecular evidence from the Middle East.” Biological Reviews, 87, 885-899. Kaynak: https://doi.org/10.1111/j.1469-185X.2012.00229.x

Kaniewski D., Marriner N., Morhange C., Khater C., Terral J. F., Besnard G., Otto T., Luce F., Couillebault Q., Tsitsou L., Pourkerman M. & Cheddadi R. 2023, “Climate change threatens olive oil production in the Levant”. Nature Plants 9/2, 219–227. Kaynak: https://doi.org/10.1038/s41477-022-01339-z.

Karataş Yüksel & Pamir 2021, “An Evaluation of the Late Neolithic Pottery Assemblages from the Kuseyr Pla-teau in the Hatay Region (Turkey)”. Eds. R. Özbal, M. Erdalkıran & Y. Tonoike, Neolithic Pottery from the Near East – Third International Workshop on Ceramics from the Late Neolithic Near East 7-9 March, 2019 – Antalya PROCEEDINGS, İstanbul, 323-336.

Kislev M. E., Nadel D. & Carmi I. 1992, “Epipalaeolithic (19,000 B.P.) cereal and fruit diet at Ohalo II, Sea of Galilee, Israel”. Review of Palaeobotany and Palynology 73, 161–166.

Kondoleon C. 2001, Antioch: The Lost Ancient City. Worcester Art Museum, Princeton.

Langgut D., Cheddadi R., Carrión J. S., Cavanagh M., Colombaroli D., Eastwood W. J., Greenberg R., Litt T., Mercuri A. M., Miebach A., Roberts C. N., Woldring H. & Woodbridge J. 2019, “The origin and spread of olive cultivation in the Mediterranean Basin: The fossil pollen evidence”. The Holocene 29/5, 902–922.

Langgut D., Adams M. J. & Finkelstein I. 2016, “Climate, settlement patterns and olive horticulture in the so-uthern Levant during the Early Bronze and Intermediate Bronze Ages (c. 3600–1950 BC)”. Levant 48/2, 1–18.

Liebeshuetz J. H. W. G. 1972, Antioch: City and Imperial Administration in the Later Roman Empire. Oxford.

Litt T., Ohlwein C., Neumann F. A., Hense A. & Stein M. 2012, “Holocene climate variability in the Levant from the Dead Sea Pollen Record”. Quaternary Science Reviews 49, 95–105.

Marquer L., Otto T., Arous E. B., Stoetzel E., Campmas E., Zazzo O., Tombret A., Seim A., Kofler W., Falguères C., Abdeljalil El Hajraoui M. & Nespoulet R. 2022, “The first use of olives in Africa around 100,000 years ago”. Nature Plants 8/3, 204–208.

Namdar D., Amrani A., Getzov N. & Milevski I. 2015, “Olive oil storage during the fifth and sixth millennia BC at Ein Zippori, Northern Israel”. Israel Journal of Plant Sciences 62, 65–74.

Nişanyan, S. 2023, Türkiye Yer Adları Sözlüğü. Index Anatolicus, Liberus, İstanbul. Öztürk M. 2009, Folklor ve Mitoloji Sözlüğü. Phoenix.

Özdilek B. 2016, “2009-2012 Andriake Kazılarından Ele Geçen Unguentarium, Şişe, Lykion ve Mortar Örnek-leri”. Olba XXIV, 217-265.

Özdilek B. & Tıbıkoğlu H. O. 2017, “Beydağları Onobara Yerleşimi Çevresindeki Gedeller ve Yalnız Mezar Çift-likleri”. Eds. Ü. Aydınoğlu & A. Mörel, Antik Dönemde Akdeniz’de Kırsal ve Kent. Sempozyum Bildirileri, 4–7 Nisan 2016, Mersin, Türkiye, Mersin Üniversitesi Kilikia Arkeolojisini Araştırma Merkezi, 260–281.

Pamir H. 2010, “Antiokheia ve Yakın Çevresinde Zeytinyağı Üretimi ve Zeytinyağı İşlikleri”. Eds. Ü. Aydınoğlu & K. Şenol, Antik Çağda Anadolu’da Zeytinyağı ve Şarap Üretimi Sempozyum Bildirileri, 06–08 Kasım 2008, Mersin, Türkiye, KAAM Kilikia Arkeolojisini Araştırma Merkezi, 2010, 75–96.

Pamir H. 2014a, “Recent Researches and New Discoveries in the Harbours of Seleukia Pieria”. Eds. S. Ladstat-ter, F. Pirson & T. Schmidts, Hafen und Hafenstadte im östlichen Mittelmeerraum / Harbours and Harbor Cities in the Eastern Mediterranean (Byzas 19, Band 1). İstanbul, 177–198.

Pamir H. 2014b, “Antakya ve Çevresi Yüzey Araştırması”. 25. AST 3, 287–297.

Pamir H., Brands G. & Nishiyama S. 2009, “Hatay Yüzey Araştırmaları 2007 Antakya, Samandağ, Yayladağı ve Altınözü”. 26. AST 3, 1–6.

Pamir H. & Yamaç İ. 2012, “Hatay Yüzey Araştırmaları 2010 Antakya, Samandağ, Yayladağı ve Altınözü”. 25. AST 3, 361–369.

Pamir H., Belgin Henry A. & Karataş Yüksel C. 2019, “Antakya, Altınözü, Yayladağı: Kuseyr Yaylası Yüzey Araş-tırması 2017”. 37. Araştırma Sonuçları Toplantısı 2, 215–234.

Pamir H., Belgin-Henry A. & Karataş-Yüksel C. 2020, “Kuseyr Yaylası Yüzey Araştırması 2018”. 37. AST 2, 231–243.

Pamir H., Karataş Yüksel C. & Şimşek M. 2023, “Kuseyr Yaylası Yüzey Araştırmaları 2021”. AST 38-2, 249-264. Pamir H. & Karataş Yüksel C. 2022, “Kuseyr Yaylası Yüzey Araştırması 2019”. 2019-2020 Yılı Yüzey Araştırmaları 2, 89-106.

Peyronel L., Vacca A. & Wachter-Sarkady C. 2014, “Food and Drink preparation at Ebla, Syria. New data from the Royal Palace G (c. 2450-2300 BC)”. Food and History 12-3, 3-38.

Philip G. 2008, “The Early Bronze Age I–III.”. Ed. R. B. Adams, Jordan: An Archaeological Reader 2008, 161–226.

Powell B. B. 2018, Klasik Mitoloji. Çev. S. O. Çavuş, İstanbul.

Pulak C. 2008, “The Uluburun Shipwreck and Late Bronze Age Trade”. Eds. J. Aruz, K. Benzel & J. M. Evans, Beyond Babylon: Art, Trade, and Diplomacy in the Second Millennium BC. New Haven – London, 289–310. Radner K. & Vacek A. 2020, “The site of Al-Mina, the port of Aḫtâ and Mediterranean trade in the age of the Assyrian Empire”, Classica et Orientalia 21, 107-171.

Sabatini S. 2019, “Olive Oil in Southern Levant: Rise and Fall of an Economy in the Early Bronze Age”. Ed. E. Gallo, Conceptualizing Urban Experiences, Tell es-Sultan and Tall al-Ḥammām Early Bronze Age Cities ac-ross the Jordan, Proceedings of a workshop held in Palermo, G. Whitaker Foundation, Villa Malfitano, June 19th 2017. Rome, 247–263.

Sert A 2021, “Cneydo’da “Zinneni” Şöleni”, Nenha, Kaynak: https://www.nehna.org/post/cneydo-da-zinneni-şöleni

Sorrel P. & Mathis M. 2016, “Mid-to late-Holocene coastal vegetation patterns in Northern Levant (Tell Sukas, Syria): Olive tree cultivation history and climatic change”. The Holocene 26/6, 858–873.

Tate G. 1992, Les Campagnes de la Syrie du Nord, Tome 1: Du IIe au VIIe Siècle (Bibliothèque Archéologique et Historique, Tome CXXXIII; Institut Français d’Archéologie du Proche-Orient, Beyrouth – Damas – Am-man). Paris.

Temuçin E. 1993, “Türkiye’de Zeytin Yetişen Alanların Sıcaklık Değişkenine Göre İncelenmesi”. Ege Coğrafya Dergisi 7/1, 117–131.

Tchalenko G. 1953a, Villages antiques de la Syrie du Nord. Le massif du Bélus à l’époque Romaine (Institut Français d’Archéologie de Beyrouth, Tome 1; Bibliothèque archéologique et historique, tome L). Paris.

Tchalenko G. 1953b, Villages antiques de la Syrie du Nord. Le massif du Bélus à l’époque Romaine (Institut Français d’Archéologie de Beyrouth, Tome II; Bibliothèque archéologique et historique, tome L). Paris.

Tchalenko G. 1958, Villages antiques de la Syrie du Nord. Le massif du Bélus à l’époque Romaine (Institut Français d’Archéologie de Beyrouth, Tome III; Bibliothèque archéologique et historique, tome L). Paris.

Tülek F. 2017, “Kilise Merkezli Bir Tarımsal Üretim Yerleşimi, Sazaklı”. Eds. Ü. Aydınoğlu & A. Mörel, Antik Dönemde Akdeniz’de Kırsal ve Kent. Sempozyum Bildirileri, 4–7 Nisan 2016, Mersin, Türkiye, Mersin Üni-versitesi Kilikia Arkeolojisini Araştırma Merkezi, 2017, 142–150.

Uğurlu K. & Uğurlu M. H. 2023, Medeniyetler Bahçesi Hatay Şehrengizi. Hatay Vakfı, İstanbul. Ünsal A. 2003, Ölmez Ağacın Peşinde: Türkiye’de Zeytin ve Zeytinyağı, İstanbul.

Van Limbergen D. 2015, “Figuring Out the Balance Between Intra-Regional Consumption and Extra-Regional Export of Wine and Olive Oil in Late Antique Northern Syria”. Eds. A. Diler, K. Şenol & Ü. Aydınoğlu, Olive Oil and Wine Production in Eastern Mediterranean During Antiquity, International Symposium Procee-dings, 17–19 November 2011, Urla-Turkey, İzmir, 2015.

van W. Scheepers C. L. 2006, “An Archaeological investigation into the production of olive oil in Israel/Palestine during Iron Age I and II”. Journal for Semitics 15(2), 564-589.

van Zeist W. & Bottema S. 2009, “A palynological study of the Acheulian site of Gesher Benot Ya’aqov, Israel”. Vegetation History and Archaeobotany 18, 105–121.

Vorderstrasse T. 2005, Al-Mina: A Port of Antioch from Late Antiquity to the End of the Ottomans. Nederlands Instituut Voor Het Nabije Oosten.

Warnock P. 2007, Identification of Ancient Olive Oil Processing Methods Based on Olive Remains (BAR IntSer 1635). Oxford.

Weiss E., Kislev M. E., Simchoni O. & Nadel D. 2004, “Small-Grained Wild Grasses as Staple Food at the 23000-Year-Old Site Of Ohalo II, Israel”. Econ. Bot. 58, 125–134.

Wilkinson T.J. 2003, Archaeological Landscapes of the Near East. Tucson.

Wolley C. L. 1938, “Excavations at al Mina, Sueidia” Journal of Hellenic Studies 58/1-2, 1-30, 133-170.

Yakar J. 2004, “Etnoarchaeology in rural Anatolia”. Ed. T. Takaoğlu, Etnoarchaeological Investigations in Rural Anatolia, Vol. 1. İstanbul, 7–14.

Yakar J. 2007, Anadolu’nun Etnoarkeolojisi Tunç ve Demir Çağlarında Kırsal Kesimin Sosyo-Ekonomik Yapısı. Çev. S. H. Riegel, İstanbul.

Yasuda Y., Kitagawa H. & Nakagawa T. 2000, “The earliest record of major anthropogenic deforestation in the Ghab Valley, northwest Syria: A Palynological Study”. Quaternary International 73/74, 127–136.

Yener A., Harrison T. & Pamir H. 2002, “University of Chicago, Oriental Institute 2000 Yılı Hatay Aççana, Tayinat Höyükleri ve Samandağı Yüzey Araştırmaları”. 19. AST 2, 289–296.

Yıldırım N. 2016, “Çiviyazılı Kaynaklara Göre Patina Krallığın’dan Unqi Krallığı’na Antakya ve Amik Ovası’nın Tarihsel Süreci”. Belleten 80-289, 701-718.

Yıldırım N. 2019, “Eski Doğu Akdeniz’de bir kralî liman “Al-Mina””. Archivum Anatolicum-Anadolu Arşivleri 13-2, 185-201.

Yıldırım N. 2022, “Çivi Yazılı Kayıtlardan Hellen Kaynaklarına Hazi’den Kasios’a Eski Doğu Akdeniz’in Tanrılar Dağı “Kılıç Dağ””. Cedrus 10, 1-21.

Zohary D. & Spiegel Roy P. 1975, “Beginnings of fruit growing in the Old World”. Science 187, 319–327. Zohary D., Hopf M. & Weiss E. 2012, Domestication of Plants in the Old World: The Origin and Spread of Domesticated Plants in Southwest Asia, Europe, and the Mediterranean Basin. Oxford University Press, New York.

UZZK 2022, 2022-2023 Üretı̇m Sezonu Sofralık Zeytı̇n ve Zeytı̇nyağı Rekoltesı̇ Ulusal Resmı̇ Tespı̇t Heyetı̇ Ra-poru, İzmir 2022. Bkz. https://www.antalyaborsa.org.tr/_fm/206-202211091305491.pdf (access date: Eylül 2023)

https://www.gazeteduvar.com.tr/zeytin-ve-zeytinyagi-muzesi-depremlerde-hasar-gordu-galeri-1607907 (ac-cess date: 05.05.2023).

www.etimolojiturkce.com (access date: 16.06.2023). www.nisanyansozluk.com / access date: 16.06.2023).

https://www.nisanyanyeradlari.com/?y=Yonta&ul=Hepsi&o=c&s=1. (access date: 12 Ağustos 2024). https://www.adatepe.com/images/adatepestatic/adatepe_brosur_k.pdf (access date 5.05.2023). https://t24.com.tr/foto-haber/hatay-daki-zeytin-ve-zeytinyagi-muzesi-depremlerde-hasar-gordu,21928 (access date: 20.04.2024).

H.O. Tıbıkoğlu, B. Özdilek & C. Karataş Yüksel,” An Ethnoarchaeological Study on Olive Cultivation and Olive Oil Production from the Prehistoric Period to the Present in Hatay: The Case of Tokaçlı” Phaselis XI (2025) 15-41. 10.5281/zenodo.16279304

https://doi.org/10.5281/zenodo.16279304

Dr. Hasan Onur TIBIKOĞLU
Dr., Archaeologist. tibikoglu@gmail.com | https://orcid.org/0000-0001-7046-0094

Doç. Dr. Banu ÖZDİLEK
Doç. Dr., Hatay Mustafa Kemal University, Faculty of Sciences and Literature, Department of Archaeology, Hatay. ozdilek.banu@gmail.com | https://orcid.org/0000-0001-5803-5386

Dr. Canan KARATAŞ YÜKSEL
Dr, Hatay Mustafa Kemal University, Faculty of Sciences and Literature, Department of Archaeology, Hatay. canankaratas@gmail.com | https://orcid.org/0000-0003-3964-8333

Eine neue römische Straße und die angrenzenden Gräber in Kartalkayalar, Komana/Hierapolis (Şarköy)

Phaselis_Journal — Tue, 30 Dec 2025 17:03:25 +0000

Kartalkayalar, Komana/Hierapolis (Şarköy) Antik Kentinde Yeni Tespit Edilen Bir Roma Yolu ve Kıyısındaki Mezarlar

Ferit BAZ
_{https://orcid.org/0000-0003-0090-1004}

Emre ERTEN
_{https://orcid.org/0000-0001-5250-0304}

PHASELIS XI (2025) 145-156
DOI: 10.5281/zenodo.18105093
Geliş Tarihi: 10.11.2025 | Kabul Tarihi: 25.12.2025
Elektronik Yayın Tarihi: 30.12.2025

PDF İndir

PDF Görüntüle

Referanslar

Zusammenfassung: Die Hänge links neben der Straße, die von Şarköy aus zum Weiler Karadurdular führt, oberhalb des heutigen modernen Friedhofs von Şarköy, werden Kartalkayalar genannt. Diese Hänge sind Teil einer antiken Nekropole von Komana. Viele Grabstätten mit und ohne Inschriften sind bis heute erhalten geblieben. Diese Inschriften werden in diesem Aufsatz zusammengestellt. Die Nekropole in Kartalkayalar wird durch einen mit Steinen gepflasterten Weg aus der römischen Kaiserzeit in zwei Hälften geteilt. An einigen Stellen sind noch Teile der Steinpflasterung zu sehen. Die Breite der identifizierbaren Straße variiert zwischen 3,5 und 4 m. In diesem Zusammenhang wird in dem Aufsatz auf die enge Verbindung zwischen den Straßen und Nekropolen in der Antike eingegangen.

Keywords: Komana, Hierapolis, Şarköy, Kartalkayalar, Nekropol, Römische Strasse

Top

Öz: Şarköy’den bugünkü Karadurdular mezrasına giden yolun sol tarafındaki, Şarköy’ün modern mezarlığının yukarısında kalan yamaçlar, Kartalkayalar olarak adlandırılır. Bu yamaçlar Komana antik kentinin bir nekropolis alanıdır. Burada yazıtlı ve yazıtsız birçok mezar günümüze ulaşmıştır. Söz konusu yazıtlar bu makalede derlenerek sunulmuştur. Kartalkayalar’daki nekropolis, Roma İmparatorluk döneminden kalma taş döşemeli bir yol tarafından iki yarıya bölünmüştür. Bazı yerlerde taş döşemenin parçaları hala görülebilmektedir. Tanımlanabilir yolun genişliği 3,5 ile 4 metre arasında değişmektedir. Bu bağlamda makalede, antikçağda yollar ve nekropolisler arasındaki sıkı ilişkiye değinilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Komana, Hierapolis, Şarköy, Kartalkayalar, Nekropol, Roma Yolu

Arslan N. 2010, “Troas Bölgesi’ndeki Taşın Hayat Verdiği Kent Assos. 1881-2009 Yılları Arasındaki Kazılara Genel Bakış”. CollAn 9, 113-139.

Baz F. 2007, Die Inschriften von Komana (Hierapolis) in Kappadokien. İstanbul.

Baz F. 2016, “Zwei neue Meilensteine aus Kappadokien aus der Zeit des Maximinus Thrax”. Philia 2, 131-136.

Baz F. & Erten E. 2025, “Zwei neue Freiluftheiligtümer von Zeus Patroos und Helios im Territorium der Stadt Hierapolis (Komana in Kappadokien)”. CollAn 24, (im Druck)

Cormack S. 1997, “Funerary Monuments and Mortuary Practice in Roman Asia Minor”. Ed. S. E. Alcock, The Early Roman Empire in the East. Oxford, 137-156.

Cormack S. 2004, The Space of the Death in Roman Asia Minor. Wien.

De Jerphanion, G & Jalabert L. 1911, “Taurus et Cappadoce”. MUSJ 5, 1911, 311-328.

Eck W. 1987, “Römische Grabinschriften. Aussageabsicht und Aussagefähigkeit im funerären Kontext”. Eds. H. v. Hesberg & P. Zanker Römische Gräberstraßen. Selbstdarstellung-Status-Standard. Kolloquium in München vom 28. Bis 30. Oktober 1985. München, 61-83.

Eck W. 1998, “Grabmonumente und sozialer Status in Rom und Umgebung”. Eds. P. Fasold, Th. Fischer, H. v. Hesberg & M. Witteyer, Bestattungssitte und kulturelle Identität. Grabanlagen und Grabbeigaben der frühen römischen Kaiserzeit in Italien und den Nord-West-Provinzen. Köln, 29-40.

Eroğlu M. & Sezgin Y. 2020, “New Research on the Architecture and Urbanism of Aigai (Aiolis)”. Eds. Y. Sezgin & M. Eroğlu, Architecture and Urbanism in Ancient Aiolis: Proceedings of the International Conference from 7th–9th April 2017 in Çanakkale. Bonn, 245-266.

French D. 2012, Roman Roads & Milestones of Asia Minor, vol. 3. Milestones. Fasc. 3.3 Cappadocia. London.

Fragiadakis, C. 1986, Die attischen Sklavennamen. Von der spätarchaischen Epoche bis in die römische Kaiserzeit. Eine historische und soziologische Untersuchung. Inaugural Dissertation. Mannheim.

Hagel S. & Tomaschitz K. 1998, Repertorium der westkilikischen Inschriften. Wien.

Harper R. P. 1968, “Tituli Comanorum, Cappadociae”. AS 18, 93-147.

Hesberg H.v. & Zanker P. 1987, Römische Gräberstraßen. Selbstdarstellung-Status-Standard. Kolloquium in München vom 28. Bis 30. Oktober 1985. München.

I.Anazarbos. M. H. Sayar (Hg.), Die Inschriften von Anazarbos und Umgebung 1. Bonn, 2000.

I.Byzantion. A. Łajtar (Hg.), Die Inschriften von Byzantion Teil 1. Bonn, 2000.

I.Smyrna. G. Petzl (Hg.), Die Inschriften von Smyrna. Teil II,1. Bonn, 1987.

I.Tyana. D. Berges & J. Nollé (Hg.), Tyana. Archäologisch-historische Untersuchungen zum südwestlichen Kappadokien Teil 1-2. Bonn, 2000.

Justi F. 1895, Iranisches Namenbuch. 1895.

Karolides P. 1882, Τὰ Κόμανα καὶ τὰ ἐρείπια αὐτῶ͂ν. Athens.

Laurence R. 2002, The Roads of Roman Italy: Mobility and Cultural Change. London.

Laurence, R. (2024). “Roads and Communications”. Eds. J. Tanner & A. Gardner, Materialising the Roman Empire. London, 19-44.

LGPN VC. A Lexicon of Greek Personal Names, Volume, VC: Inland Asia Minor. Eds. J. S. Balzat, R. W. V. Catling, É. Chiricat & Th. Corsten. Oxford 2018.

McLean B. H. 2002, An Introduction to Greek Epigraphy of the Hellenistic and Roman Periods from Alexander the Great Down to the Reign of Constantine (323 B.C.- A.D. 337). Ann Arbor.

Oehler J. 1911, “Griechische und Lateinische Inschriften aus Kappadozien”. Ed. H. Grothe, Meine Vorderasienexpedition 1906 und 1907. Leipzig, 71-88.

Ramsay W. M. 1941, The Social Basis of Roman Power in Asia Minor. Aberdeen.

Rémy B. 1989, Les carrières sénatoriales dans les provinces romaines ďAnatolie au haut-empire (31 av. J. C.-284 ap. J. C.) (Pont-Bithynie, Galatie, Cappadoce, Lycie-Pamphylie et Cilicie). Istanbul-Paris.

Robert L. 1963, Noms indigènes dans ľAsie-Mineure Gréco-Romaine. Paris.

Robert L. 1969, “Hellenica 20: Decrets de Priène”. OMS 3, 1969, 1371 ff.

Ruge W. 1921, “Komana”. RE 11, 1126-1128.

Schulze W. 1933, Geschichte lateinischer Eigennamen. Berlin.

Solin H. 1996, Die stadtrömischen Sklavennamen 1-3. Stuttgart.

Spanu M. 2000, “Burial in Asia Minor during the Imperial Period, with a Particular Reference to Cilicia and Cappadocia”. Eds. J. Pearce, M. Millett & M. Struck, Burial, Society and Context in the Roman World. Exeter, 169-177.

Şimşek C., Bilgin C. & Okunak M. 2015, “Laodikeia Nekropolleri ve Mezar Tipleri”. Arkeoloji Dergisi 20, 111-157.

Öztürk H. S., Öztürk E. D. 2021, “Two New Inscriptions from the Western Necropolis of Nikomedeia”. Libri 7, 203-211.

Öztürk H. S. 2022, Nikaia: Egemenlik Alanı Epigrafik-Tarihi, Coğrafya Araştırmaları, I: Osmaneli/Lefke (Bilecik). İstanbul.

Waddington W. H. 1883, “Inscriptions de la Cataonie”. BCH 7, 125-148.

Wenn C. C., Ahrens S. & Brandt J. R. 2017, “Romans, Christians, and Pilgrims at Hierapolis in Phrygia: Changes in Funerary Practices and Mental Processes”. Eds. J. R. Brandt, E. Hagelberg, G. Bjørnstad & S. Ahrens, Life and Death in Asia Minor in Hellenistic, Roman, and Byzantine Times, Studies in Archaeology and Bioarchaeology. Oxford-Philadelphia, 196-216.

Yılmaz N. 2007, “Necropoleis and Funerary Monuments in Pisidia during the Roman Period”. Adalya 10, 155-204.

Zgusta L. 1964, Kleinasiatische Personennamen. Prag.

Baz F. & Erten E. 2025, “Eine neue römische Straße und die angrenzenden Gräber in Kartalkayalar, Komana/Hierapolis (Şarköy)”. Phaselis XI, 145-156. https://doi.org/10.5281/zenodo.18105093

https://doi.org/10.5281/zenodo.18105093

Prof. Dr. Ferit BAZ
Prof. Dr., Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, İstanbul. ferit.baz@msgsu.edu.tr | https://orcid.org/0000-0003-0090-1004

Doç. Dr. Emre ERTEN
Doç. Dr., İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Bölümü, İstanbul. emre.erten@istanbul.edu.tr | https://orcid.org/0000-0001-5250-0304

Archaeological Imperialism and Legal Resistance: Paradigmatic Transformations in Nineteenth Century Greek, Egyptian, and Ottoman Cultural Heritage Law

Phaselis_Journal — Tue, 30 Dec 2025 16:18:26 +0000

Arkeolojik Emperyalizm ve Hukuki Direniş: 19. Yüzyıl’da Yunan, Mısır ve Osmanlı Kültürel Miras Hukukunda Paradigmatik Dönüşümler

Mehmet Emin TEKİN
_{https://orcid.org/0000-0001-6762-5214}

Murat ARSLAN
_{https://orcid.org/0000-0003-1132-7423}

PHASELIS XI (2025) 127-144
DOI: 10.5281/zenodo.18105681
Geliş Tarihi: 05.11.2025 | Kabul Tarihi: 23.12.2025
Elektronik Yayın Tarihi: 30.12.2025

PDF İndir

PDF Görüntüle

Referanslar

Abstract: This article examines the formation of cultural heritage protection law in the 19th century Eastern Mediterranean through a comparative analysis of the 1834 Greek, 1835 Egyptian, and 1884 Ottoman legal codifications. It explores how regional states responded to the systematic plundering that followed Napoleon’s Egyptian Campaign of 1798 by developing their own legal defense mechanisms against Western archaeological imperialism. The study argues that the emergence of modern heritage law in the Eastern Mediterranean was not a passive adoption of European norms but rather the outcome of locally rooted resistance strategies and regional juridical innovation. The article demonstrates that the pioneering 1834 Greek law served as a model that was pragmatically condensed in Egypt and critically re-synthesized in the Ottoman Empire. Clause-level comparison reveals that article 85 of the Greek law was translated almost verbatim into article 5 of the Ottoman Antiquities Regulation, while religious and ethnic references were deliberately omitted and defensive administrative structures were added. The Ottoman introduction of a fee-based permit system, excavation-area restrictions, and the principle of compensating state officials from the excavator’s budget exemplify an active process of legal adaptation rather than passive reception.The study further shows that all three legislations shared key paradigms—state ownership of antiquities, prohibition of export, and the establishment of centralized museum systems—yet each developed distinctive differentiation strategies shaped by its political priorities and institutional capacities. These findings suggest that the cultural heritage law of the Eastern Mediterranean should be re-evaluated as a regionally constructed mechanism of resistance to colonial extraction, marking a paradigmatic transformation in the global history of heritage governance.

Keywords: Cultural Heritage Laws, Grece, Egypt, Ottoman Regulations, Archaeological Imperialism

Top

Öz: Bu makale, 19. yüzyıl Doğu Akdeniz’de kültürel miras koruma hukukunun oluşumunu, 1834 Yunan, 1835 Mısır ve 1884 Osmanlı yasal düzenlemelerinin karşılaştırmalı analiziyle incelemektedir. Çalışma, Napolyon’un 1798 Mısır Seferi sonrasında yoğunlaşan sistematik yağmaya karşı bölge devletlerinin Batılı arkeolojik emperyalizme yönelik kendi hukuki savunma mekanizmalarını nasıl geliştirdiğini araştırmaktadır. Makalenin temel argümanı, modern kültürel miras hukukunun Doğu Akdeniz’de Avrupa normlarının pasif biçimde benimsenmesiyle değil, yerel direniş stratejileri ve bölgesel hukuki yenilik yoluyla ortaya çıktığıdır. Çalışma, öncü nitelikteki 1834 Yunan yasasının Mısır’da pragmatik bir özete, Osmanlı İmparatorluğu’nda ise eleştirel bir yeniden senteze dönüştürüldüğünü göstermektedir. Madde düzeyindeki karşılaştırma, Yunan yasasının 85. maddesinin Osmanlı Âsâr-ı Atîka Nizamnamesi’nin 5. maddesine neredeyse birebir çevrildiğini, ancak dini ve etnik referansların bilinçli olarak çıkarılıp savunma amaçlı idari yapıların eklendiğini ortaya koymaktadır. Osmanlı’nın harç temelli izin sistemi, kazı alanı sınırlamaları ve devlet görevlilerinin ücretinin kazı yapan tarafından karşılanması ilkesi gibi düzenlemeleri, pasif alıcılık yerine aktif bir hukuki uyarlama sürecini göstermektedir. Ayrıca çalışma, üç düzenlemenin de devlet mülkiyeti, ihracat yasağı ve merkezi müze sistemi gibi temel paradigmaları paylaştığını, ancak her birinin siyasi öncelikleri ve kurumsal kapasitesi doğrultusunda farklılaştırma stratejileri geliştirdiğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, Doğu Akdeniz kültürel miras hukukunun kolonyal kaynak aktarımına karşı bölgesel bir direnç mekanizması olarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ve miras yönetişiminin küresel tarihinde paradigmatik bir dönüşümü temsil ettiğini göstermektedi.

Anahtar Kelimeler:Kültürel Miras Yasaları, Yunan, Mısır, Osmanlı Kararnameleri, Arkeolojik Emperyalizm

Arundel F. V. J. 2013, Anadolu’da Keşifler. Çev. A. Topbaş, Ankara.

Baskın E. 2020, Çağdaş Müzecilik Kapsamında İnteraktif Uygulamalar: Antalya Kaleiçi Örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Akdeniz Üniversitesi, Antalya.

Bellisari A. H. 2010, Raiders of the Lost Past Nineteenth-Century Archaeology and French Imperialism in the Near East 1798-1914. New Jersey.

Brown G. B. 1905, The Care of Ancient Monuments. Cambridge.

Camacho K. N. 2017, (Re)Birth and Resurrection – Digitizing Antiquity: Preparing Ancient Egyptian Collections for the Digital World at the Grand Egyptian Museum and the Egyptian Museum in Cairo. Baltimore.

Cezar M. 1995, Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Hamdi. İstanbul.

Cline E. H. 2019, Üç Taş Bir Duvar. Çev. S. Karagöz, İstanbul.

Colla E. 2007, Confilicted Antiquities Egyptology, Egyptomania, Egyptian Modernity. Durham.

Çal H. 1997, “Osmanlı Devleti’nde Asar-ı Atika Nizamnameleri”. Vakıflar Dergisi 26, 391-400.

De Simone M. C. 2014, Nubia and Nubians: the ‘Museumization’ of a Culture. Unpublished PhD Thesis. Leiden.

Duyan A. 2010, Tarihi Eser Kaçakçılığı ile Mücadele Eden Kurumlar Arası Koordonasyon ve Önemi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van.

Er E. S. 2019, Türkiye’de Osmanlı Arkeolojisinin Gelişimi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hitit Üniversitesi, Çorum.

Fagan B. 2019, Arkeolojinin Kısa Tarihi. Çev. A. Yılmaz, İstanbul.

Galanakis Y. 2020, “’How (not) to protect the past? Heritage protection efforts and power struggles in early modern Greece”. Ed. C. Mannoni, Art – Law – Restoration. Europe and the early practices for heritage protection (Arte-Legge-Restauro. L’Europa e le prime prassi per la protezione dal patrimonio) (Sapere l’Europa, sapere d’Europa 7). Venice, 160-184.

Gold M. 2019, Victorian Egyptology and the Making of a Colonial Field Science, 1850-1906. Cambridge.

Hamilakis Y. 2020, Ulus ve Harabeleri Yunanistan’da Antikite, Arkeoloji ve Ulusal İmgelem. Çev. A. Boren, İstanbul.

Heneage J. 2023, Kısa Yunanistan Tarihi. Çev. M. Şahin. İstanbul.

Ikram S. & Omar A. 2020, “Egypt”. Eds. A. Bednarski, A. Dodson & S. Ikram, A History of World Egyptology. Cambridge, 25-67.

Karaduman H. 2004, “Belgelerle İlk Türk Asar-ı Atika Nizamnamesi”. Belgeler XXV/29, 73-92.

Karakoç E. & Yıldırım H. U. 2020, ‘’Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Kültür Varlıklarının Korunması Meselesinde Kurumlar Arası İlişkilerin Rolü’’. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 7/4, 2011-2031.

Kersel M. M. 2010, “The Changing Legal Landscape for Middle Eastern Archaeology in the Colonial Era, 1800-1930”. Ed. Geoff Emberling, Pioneers to the Past: American Archaeologists in the Middle East, 1919–1920. Chicago, 85-90.

Koçak A. 2011, The Ottoman Empire and Archaeological Axcavations: Ottoman Policy from 1840-1906, Foreign Archaeologists, and the Formation of the Ottoman Museum. İstanbul.

Kokkou, A. (2009) [1977], Η μέριμνα για τις αρχαιότητες στην Ελλάδα και η δημιουργία των πρώτων μουσείων [The Attitude Towards Antiquities in Greece and the Founding of the First Museums] (in Greek). Athens.

Kolodziejczyk P. 2018, “Archaeological Sites in the Nile Delta Landscape (Egypt). Economy, Law, Protection”. Topiarius 6, 47-62.

Kuruloğlu F. 2010, “Osmanlı Devleti’nde Müzecilik”. Tarih Okulu VI, 45-61.

Kutlu B. 2007, Batı Anadolu’daki Arkeolojik Kazılar (1860-1910). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi. İstanbul.

Kutlu B. 2014, Anadolu’daki Arkeolojik Kazılar (1860-1910). Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi. İstanbul.

Loukaki A. 1997, “Whose Genius Loci? Contrasting Interpretations of the ‘Sacred Rock of the Athenian Acropolis”. Annals of the Association of American Geographers 87/2, 306–329.

Madran E. & Özgönül N. 2005, Kültürel ve Doğal Değerlerin Korunması. Ankara.

Magee P. 2012, “The Foundations of Antiquities Departments”. Ed. Daniel T. Potts, A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East Volume I. Oxford, 70-86.

Mahmoud S. 2012, The Develpment of Archaeological and Historical Museums in Egypt During the Nineteenth and Twentieth Centuries: Imperialism, Nationalism, Unesco Patronage, and Egyptian Museology Today. Unpublished PhD Thesis. Texas.

Mannoni C. 2021, “Protecting Antiquities in Early Modern Rome: The Papal Edicts as Paradigms for the Heritage Safeguard in Europe”. Open Research Europe 1, 1-18.

Meskell L. 2018, A Future in Ruins: UNESCO, World Heritage, and the Dream of Peace. New York.

Michail M. 2022, “The Legal Protection of the Egyptian Antiquities in the Digital Transformation Era”. Journal of Law and Emerging Technologies II/2, 13-52.

Mitchell T. 2024, Mısır’ın Sömürgeleştirilmesi. Çev. Z. Altok. İstanbul.

Mumcu A. 1969, “Eski Eserler Hukuku ve Türkiye”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi XXVI/3-4, 45-78.

Muşmal H. & Gümüş H. 2021, Türkiye’de Müzecilik (1839-1938). İstanbul.

Mülayim S. 2009, “Kronolojik Notlarıyla 19. Yüzyıl Osmanlı Müzeciliği”. Osmanlı Araştırmaları 134, 175-201.

O’Kefee P. J. 1997, Trade in Antiquities: Reducing Destruction and Theft. London.

Overton D. J. 1971, Some Aspects of Induced Development in Egypt under Muhammed Ali Pasha and Khedive Ismail. Unpublished MA thesis. University of British Columbia. Vancouver.

Palaz Erdemir H. & Erdemir H. 2013, “Alman Emperyalizmi ve Osmanlı Topraklarında Arkeoloji”. Tarih Okulu Dergisi XV, 261-283.

Papatheodorou A. 2017, Ottoman Policy-making in an Age of Reforms: Unearthing Ottoman Archaeology in the 19th and Early 20th Centuries. Unpublished PhD Thesis, Oxford University. Oxford.

Petrakos V. 2013, History of Greek Archaeology. Athens.

Prakash A. G. 2016, Negotiating Modernity: Education and Translation in Nineteenth Century Egypt. Unpublished PhD Thesis, University of Illinois at Urbana. Illinois.

Reid D. M. 2002, Whose Pharaohs? Archaeology, Museums, and Egyptian National Identy from Napoleon to World War I. California.

Reinach S. 1884, “Chronique d’ Orient – Fouilles et Découvertes”. Revue Archéologique III, 1-6; 1884, “Règlement sur les Antiquités”. 336-343.

Roberts A. 2023, Napoleon Hayatı. Çev. B. Uzunköprü. İstanbul.

Rubinstein, R. 1988, “Pius II and Roman Ruins”. Renaissance Studies II/2, 197‑203.

Saatçı Ata M. B. 2021, “Müzeciliğin Gelişmesinde Müze-i Hümayun Müdürleri Philipp Anton Dethier ve Osman Hamdi Bey Dönemlerinin Karşılaştırmalı Bir Değerlendirmesi”. Gaziantep University Journal of Social Sciences 20, 1473-1499.

Schliemann H. 2014, Troas’ta Yolculuk. Çev. İ. Pınar. İstanbul.

Shaw W. M. K. 2011, “Anıt Mezardan Müzeye”. Eds. E. Eldem, Z. Çelik & Z. Bahrani, Geçmişe Hücum Osmanlı İmparatorluğu’nda Arkeolojinin Öyküsü 1753-1914. İstanbul, 359-378.

Sivrioğlu T. 2024, Atatürk ve Arkeoloji. İstanbul.

Solnon J. F. 2024, Osmanlı İmparatorluğu ve Avrupa. Çev. A. Berktay. İstanbul.

Sönmez A. 2011, “Truva Hazinelerinin Peşinde Bir Hukuk Mücadelesi: Osmanlı Devleti ve Schliemann Davası”. 0TAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 29, 215-228.

Stevenson A. 2019, Scattered Finds Archaeology, Egyptology and Museums. London.

Stevenson A. 2021, “Circulation as Negotiation and Loss: Egyptian Antiquities from British Excavations, 1880-Present”. Eds. F. Driver, M. Nesbitt & C. Cornish, Mobile Museums Collections in Circulation. London, 261-282.

Şahin M. 2020, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Müzecilik Tarihi 1846-1938. İstanbul.

Şimşek F. & Dinç G. 2009, “XIX. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunda Eski Eser Anlayışının Doğuşu ve Bu Alanda Uygulanan Politikalar”. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/16, 101-127.

Togral Ö. 2021, 19. Yüzyılda Doğu Akdeniz’de Kaçakçılık. İstanbul.

Yıldırım R. & Martal A. 2002, “Osmanlı Yönetiminin Arkeolojik Eserlere Bakış Açısı”. XIII. Türk Tarih Kongresi (Ankara, 4-8 Ekim 1999) III/II, Ankara 2002, 1095-1102.

Türkoğlu S. 1999, Efes’in Öyküsü. İstanbul.

Wendy M. K. S. 2020, Osmanlı Müzeciliği Müzeler, Arkeoloji ve Tarihin Görselleştirilmesi. Çev. E. Soğancılar. İstanbul.

Wood A. C. 2013, Levant Kumpanyası Tarihi. Çev. Ç. E. İpek. Ankara.

Uluçay A. 1997, Osmanlı Devleti Döneminde Bergama ve Efes’teki Kazılar. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi. İstanbul.

Ünar Ş. 2019, “Osmanlı Devleti’nde Eski Eser Anlayışının Doğuşu ve Gelişimi”. Asya Studies- Academic Social Studies/Akademik Sosyal Araştırmalar 8, 67-75.

Varuy N. 1988, Kentsel Sitlerin Korunması. İstanbul.

Voutsaki S. 2003, “Archaeology and the Construction of the Past In Nineteenth Century Greece”. Ed. H. Hokwerda, Constructions of Greek Past Identity and Historical Consciousness from Antiquity to the Present. Groningen, 231-255.

Zakaria N. N. 2019, “Egypt’s Cultural Heritage in Conflict Situations: Examination of Past and Present Impact”. Polish Archaeology in the Mediterranean XXVII/2, 521-550.

Zaptçıoğlu D. & Gottschlich J. 2023, Kayzer’in Hazine Avcıları. Çev. F. G. Gerholdt. İstanbul.

https://doi.org/10.5281/zenodo.18105681

PhD. Mehmet Emin TEKİN

PhD., Akdeniz Üniversitesi, Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü, Akdeniz Eskiçağ Araştırmaları Anabilim Dalı, Antalya. mehmetemintekin01@gmail.com | https://orcid.org/0000-0001-6762-5214

Prof. Dr. Murat ARSLAN
Prof. Dr., Akdeniz Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Antalya. marslan@akdeniz.edu.tr| https://orcid.org/0000-0003-1132-7423