Dor Düzeninin Sıradışı Yükselişi: Metropolis Örneğinde Batı Anadolu’da Mimari Tercihlerin Yeniden Değerlendirilmesi
Onur GÜLBAY
https://orcid.org/0000-0002-6348-0908
PHASELIS XI (2025) 43-55
DOI: 10.5281/zenodo.17144804
Geliş Tarihi: 24.06.2025 | Kabul Tarihi: 10.07.2025
Elektronik Yayın Tarihi: 17.09.2025
Abstract: When we compare the Doric architectural order with the Ionic and Corinthian orders, it is understood that it is a less common architectural order in Western Anatolia. The Doric order begins to be seen in Western Anatolia with the Archaic Period, as in continental Greece. However, it does not become as widespread as in continental Greece and Italy. Metropolis is one of the cities that used the Doric architectural order intensively during the Hellenistic Period, as in other cities of Western Anatolia. The most important buildings in the city such as the Sanctuary of Ares, the Sanctuary of Zeus Krezimos, the Theatre (Proskenion 1st Story), the Bouleuterion, the Stoa and the Trade Building? were built in the Doric order. The intensive use of this design in Metropolis during the Hellenistic Period is remarkable. This situation can be explained in three ways. According to the first interpretation, the Doric architectural order was transferred from mainland Greece to Metropolis through the interaction and eventual assimilation between the local inhabitants and Greek colonists, especially during the 8th to 6th centuries BCE. An alternative interpretation posits that the Doric architectural order was adopted in Metropolis due to its relative simplicity of execution compared to the Ionic and Corinthian orders, potentially contributing to its popularity in the region. Another perspective suggests that the preference for the Doric order may have carried a political connotation—particularly during the Hellenistic period—serving as a symbolic stance against Athenian influence.
Keywords: Metropolis, Doric Order, Triglyph-Metope, Geison-Sima, Mutulus-Guttae
Öz: Dor mimari düzenini Ion ve Korinth düzenleriyle kıyasladığımızda Batı Anadolu’da daha az oranda karşılaşılan bir mimari düzen olduğu anlaşılmaktadır. Dor düzeni Kıta Yunanistan’da olduğu gibi Arkaik Dönem’le birlikte Batı Anadolu’da görülmeye başlar. Fakat Kıta Yunanistan ve İtalya’da olduğu kadar yaygınlaşmaz. Metropolis diğer Batı Anadolu kentlerinde olduğu gibi Hellenistik Dönem içinde Dor mimari düzenini yoğun olarak kullan kentlerden biridir. Kentteki en önemli yapılar olan Ares Kutsal Alanı, Zeus Krezimos Kutsal Alanı, Tiyatro (Proskenion 1. Kat), Bouleuterion, Stoa ve Ticaret Yapısı? Dor düzeninde inşa edilmişlerdir. Metropolis’te bu tasarımın Hellenistik Dönem’de yoğun oranda kullanımı dikkat çekicidir. Bu durum üç şekilde açıklanabilir. Birincisi Metropolis’te yaşayan yerel hakların Hellas’tan gelen kolonilestlerle özelikle de MÖ 8-6. yüzyıllarda karışmaları sonucunda bu mimari düzenin Kıta Yunanistan’dan getirildiği düşüncesidir. Alternatif bir yorum, Dor düzeninin Ion ve Korinth düzenlerine kıyasla uygulanmasının göreli olarak daha kolay olması nedeniyle Metropolis’te benimsendiğini ve bu durumun bölgede söz konusu mimari düzenin yaygınlık kazanmasına katkı sağlamış olabileceğini öne sürmektedir. Bir diğer bakış açısı ise, özellikle Hellenistik Dönem’de, Dor düzenine yönelimin Atina etkisine karşı simgesel bir duruş sergileyen siyasi bir anlam taşıyabileceğini ileri sürmektedir.
Anahtar Kelimeler:Metropolis, Dor Düzeni, Triglif-Metop, Geison-Sima, Mutulus-Guttae
Arslan B. 2023, Metropolis Tiyatrosu. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi. İzmir. Arslan B. & Aybek S. 2022, “Metropolis Tiyatrosu Sahne Binasının (Skene) Mimari Evreleri
Üzerine Bir Değerlendirme”. Arkeoloji Dergisi XXVIII/1, 101-126.
Atila C. 2012, Metropolis Geometrik Dönem Seramiği. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi. İzmir.
Aybek S. 2018, “Metropolis’ten İki Komutan-Yönetici Heykeli Parçası”. SEFAD 39, 293-310.
Aybek S. & Gülbay O. 2019, “The Cult of Zeus Krezimos at Metropolis Previous Observations on the Sacred Area and Cult”. BYZAS 24, 241-252.
Aybek S., Arslan B., Duman E. & Balım Y. 2024, “Metropolis Arkeolojik Araştırmaları, 2022”. KST
43/6, 462-466.
Bakke J. 2007, Forty Rivers. Landscape and Memory in the District of Ancient Tegea. Ph.D. diss.
University of Bergen, Norway.
Dreyer B. & Engelmann H. 2003, Die Inschriften von Metropolis, Die Derkete für Apollonios: Städtische Politik unter den Attaliden und im Konflikt zwischen Aristonikos und Rom (Teil 1, Dr. Rudolf Halbert GMBH). Bonn.
Erder C. 1967, Hellenistik Devir Anadolu Mimarisinde Kyma Recta-Kyma Reversa. Ankara.
Ersoy A. 1998, Batı Anadolu Hellenistik Dönem Stoaları Işığında Metropolis Stoası. Ege
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi. İzmir.
Fochetti B. 2024, “Aspects of Continuity and Change in the Doric Order of the Province of Asia during the Imperial Period”. BYZAS 25, 120-122.
Gider Z. 2005, Lagina’daki Dor Mimarisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale
Üniversitesi. Denizli.
Gider-Büyüközer Z. 2013, Karia Bölgesi Dor Mimarisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Selçuk
Üniversitesi. Konya.
Gider-Büyüközer Z. 2014, “Dorik Frizden Bir Detay: Triglif Kulakları”. OLBA XXII, 155-188.
Gider-Büyüközer Z. 2018, “Dorik Geisonlarda Mutulus Plakaları ile Guttaenın Düzenlenişi”.
Arkhaia Anatolika Anadolu Arkeolojisi Araştırmaları Dergisi 1, 61-92.
Gider-Büyüközer Z. 2019, “Anadolu Dor Mimarisi: MÖ 4. Yüzyıl”. Arkhaia Anatolika 2, 102-165.
Gözlü A. 2016, “Antik Yunan (Hellen) Da Koloniler ve Bunların Nitelikleri”. Folklor/Edebiyat 22/87, 195-206.
Gülbay O. 2024, “MS 2. Yüzyıl Metropolis Mimari Süslemeleri”. Arkeoloji ve Sanat 175, 133-142.
Tommaso I. 2009, Hierapolis di Frigia III. Architettura Dorica a Hierapolis di Frigia. İstanbul. Jones M. W. 2001, “Doric Measure and Architectural Design 2: A Modular Reading of the
Classical Temple”. AJA 105/4, 675-713.
Knackfuss H. 1908, Das Rathaus von Milet. Königliche Müseen. Berlin.
Köymen C. 2006, Metropolis Ares Tapınağının Buluntular Işığında Mimari Açıdan Değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi. İzmir.
Meriç R. 1982, Metropolis in İonien: Ergebnisse einer Survey-Unternehmung in den Jahre 1972-1975. Königstein/Ts. Hain.
Meriç R. 1992, “Torbalı-Metropolis Kazısı”. KST XIII/1, 237-240.
Mert H. 2008, Untersuchungen zur hellenistischen und kaiserzeitlichen Bauornamentik von Stratonikeia (IstForsch 50). Tübingen.
Öz A. K. 2006, Antik Dönem Meclis Binalarının Metropolis Örneğinde Araştırılması ve Korunması.
Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi. İzmir.
Rumscheid F. 1994, Untersuchungen zur Kleinasiatischen Bauornamentik des Hellenismus I-II.
Mainz.
Rumscheid F. 2000, Küçük Asya’nın Pompeisi Priene Rehberi. Trans. Selma Bulgurlu. İstanbul. Shoe L. T. 1950, “Greek Mouldings of Kos and Rhodes”. Hesperia 19/4 338-369.
Sponsel C. 2017, Der Areskult in Metropolis (Ionien). Erlangen. Thompson H. A. 1992, The Stoa of Attalos II in Athens. Princeton. Wescoat B. D. 2012, The Temple of Athena at Assos. Oxford.
Wulzinger K. 1946, “Das Rathaus von Herakleia am Latmos”. Antike Rathäuser. Studien zur Bauforschung, Heft 4. Berlin: Gebr. Mann. 22-33.
O. Gülbay, “The Unusual Rise of the Doric Order: Reassessing Architectural Preferences in Western Anatolia through the Case of Metropolis”. Phaselis XI (2025) 43-55. 10.5281/zenodo.17144804
Doç. Dr. Onur GÜLBAY
Doç. Dr., Dokuz Eylül University, Faculty of Letters, Department of Archaeology İzmir, onur.gulbay@deu.edu.tr | 0000-0002-6348-0908